'Neo-Darwinisten op verkeerd spoor'

Moderne evolutiebiologen zitten op het verkeerde spoor met hun geloof in toevallige mutaties. Dat betoogt de beroemde evolutiebiologe Lynn Margulis vanavond tijdens de eerste Gids-lezing.

Geen misverstanden: de evolutietheorie van Darwin staat als een huis. Maar de manier waarop moderne evolutiebiologen ermee aan de haal gaan, bevalt de Amerikaanse Lynn Margulis geenszins.

Haar moderne collega’s, zogeheten neo-Darwinisten, stellen dat de evolutie grotendeels verloopt via toevallige genetische veranderingen. Als die mutaties gunstig zijn, verspreiden ze zich onder de hele soort. Vindt de verspreiding slechts bij een deel van de soort plaats, dan kan uit zo’n aparte groep een nieuwe soort ontstaan.

Flauwekul, betoogt Margulis vanavond tijdens haar lezing in de Amsterdamse Rode Hoed, georganiseerd door het literaire tijdschrift De Gids en Trouw. Toevallige mutaties blijven meestal zonder gevolgen of zijn zelfs ronduit schadelijk. Daarvan hoef je beslist geen grote vooruitgang te verwachten in de stamboom van het leven. Volgens Margulis is in de praktijk bovendien nooit waargenomen dat opgestapelde mutaties tot een nieuwe soort hebben geleid.

De geleerde zet haar kaarten daarom op een ander mechanisme: symbiogenese. Dat is een proces waarbij twee soorten, na aanvankelijke nauwe samenwerking, compleet met elkaar versmelten. Zo waren bladgroenkorrels oorspronkelijk losse bacteriën in plantencellen, maar na verloop van tijd zijn ze blijvend in de plant geïntegreerd. Hetzelfde geldt voor zogeheten mitochondriën: energiefabriekjes in cellen van hogere organismen, zoals de mens. En zo is uiteindelijk alle evolutie het gevolg van versmeltingen met bacteriën en ander klein grut, meent de Amerikaanse.

Het idee van symbiogenese is begin twintigste eeuw voor het eerst geopperd door de Russische bioloog Mereschowski. Margulis voorzag zijn weinig invloedrijke gedachte in de jaren zeventig van een stevig fundament, onder meer in haar boek The Origin of Eukaryotic Cells (1970). Ze bracht er een kleine revolutie in de biologie mee teweeg en werd op slag wereldberoemd.

Vandaag de dag erkennen vrijwel alle deskundigen dat symbiogenese een rol speelt in de evolutie. Maar voor haar stelling dat dit het enige evolutionaire mechanisme is, krijgt Margulis nauwelijks bijval. De meeste experts blijven erbij dat moeder natuur veel meer trucs aanwendt om genetisch materiaal te veranderen: ze verdubbelt hele stukken DNA, keert ze om, verplaatst ze, brengt er kleine mutaties in aan, enzovoort. Waarom zou je aan symbiogenese een evolutionaire solorol moeten toekennen?

Dat is in wezen een vraag naar de bacterie in de mens. En die vraag zal Margulis vanavond met verve beantwoorden.

De Rode Hoed, Amsterdam. Aanvang: 20 uur. Toegang 10 euro.

http://www.literairtijdschrift-degids.nl/boekboek/show/id=59677