De heer Laden is onschuldig

opinie Is Osama Bin Laden wel schuldig aan de aanslag op de tweelingtorens in september 2001? Die vraag stond centraal in het nieuwe AVRO-programma ’Advocaat van de duivel’.

In een serie van zes, waarin de studio is omgetoverd in een fictieve rechtszaal, worden personen verdedigd, die - al dan niet geholpen door de media - bekend staan als verwerpelijk of dan toch op zijn minst dubieus. Maar zijn ze ook schuldig? Is juridisch vast te stellen dat bijvoorbeeld ’de heer Laden’, zoals ex-minister van Algemene Zaken Wim Kok hem ooit noemde, verantwoordelijk is voor de terreurdaad van 9/11?

Meester Gerard Spong speelde woensdag advocaat van de duivel en vertelde doodleuk - en met zichtbaar genoegen - dat ’zijn cliënt’ onschuldig is.

Spong hield zijn betoog voor twee opponenten (oud-Amerika-correspondent Charles Groenhuijsen en terreurdeskundige Glenn Schoen) en voor een ’volkstribunaal’ dat bestond uit onder anderen een buschauffeur, een receptioniste, een student en een loopbaanadviseur. De politieke voorkeuren van deze juryleden liepen uiteen van ’neigend naar de PVV’ tot GroenLinks.

Zij mochten het eindoordeel vellen over drie fictieve aanklachten die tegen Spong’s cliënt waren gedaan:

1 - de heer Laden gaf de opdracht voor 11 september.

2 - de heer Laden is de leider van Al Kaida.

3 - de heer Laden is een terrorist.

De in Suriname geboren Spong - die meermaals heeft gezegd iedereen te willen verdedigen, behalve Desi Bouterse - sloeg zich er tamelijk eenvoudig doorheen. Alleen de derde aanklacht verloor hij.

Spong goochelde behendig met woorden en voelde daarmee de opzet van het programma - mediabewust als hij is - verfijnd aan. Volgens de AVRO is ’Advocaat van de Duivel’ immers een ’verbale krachtmeting die de kijkers tot nadenken wil stemmen’. Zonder juridisch geëmmer.

In die doelstelling slaagde het programma - afgaande op de eerste aflevering - heel behoorlijk. Dankzij Gerard Spong, op wiens lijf deze rol nu eenmaal is geschreven. Met zijn provocatieve taalacrobatiek is hij in staat om van recht amusement te maken.

Enkele uitspraken: „Al Kaida bestaat gewoon niet. Al Kaida is bedacht om zo Osama Bin Laden te kunnen beschuldigen van leiding geven aan een wereldwijde criminele organisatie. Al Kaida is een spookbeeld.”

En theatraal: „What’s in the name, what’s in the name, what’s in the náme! Geen oorlog, War on terror? Dat is een beetje Etikettenschwindel, meneer Schoen.”

„Bin Laden is een vrijheidsstrijder.”

Etcetera.

De televisie als fictieve rechtbank is niet nieuw. Ook in Vara’s ’Het hof van Joosten’ werden zaken in de studio nagespeeld. En ook daar Gerard Spong. De insteek was wel anders. Waar ’Het hof van Joosten’ wilde testen hoe mensen zelf zouden oordelen als zij rechter waren, mikt de AVRO puur op het controversiële.

Volgende week gaat Spong in ’Advocaat van de duivel’ de paus verdedigen, verklapte hij in ’De wereld draait door’.