De smalle beurs als uitdaging

Een stoel van Front die je kunt lezen, een patchwork wandkleed van Hella Jongerius. Ikea strikt topontwerpers. Design voor iedereen en ook nog eens betaalbaar.

Met alweer zijn zesde PS-collectie, een serie opvallende gebruiksvoorwerpen, probeert Ikea die ambitie waar te maken.

Waar de Zweedse meubelgigant in het verleden nogal eens negatief in de publiciteit kwam en in verband werd gebracht met kinderarbeid, dubieuze arbeidsomstandigheden en fout hout, probeert hij nu een imago te creëren dat hij vooral duurzaam, milieuvriendelijk en sociaal verantwoord bezig is.

Dus zijn de PS-producten zoveel mogelijk gemaakt van natuurlijke materialen die recyclebaar zijn, werkt Ikea met Unicef samen, gaat het bedrijf voor eenvoud en probeert het het oude ambacht te combineren met hightech productietechnieken.

Twaalf designers hebben 71 gebruiksvoorwerpen ontworpen, die wat betreft vorm en concept moeten uitstijgen boven de normale producten die in de winkel te koop zijn. Tegenwoordig hebben ontwerpers sterrenstatus en dus presenteert ook Ikea zijn eigen ontwerpers als sterren. In ieder PS-artikel staat hun naam in het label.

Een groot deel van de ontwerpers werkt al lange tijd voor het bedrijf. Maar ook de Nederlandse ontwerpster Hella Jongerius doet voor de tweede keer mee. Het Zweedse ontwerpteam Front, bekend vanwege zijn provocerende en spraakmakende ideeën, bedacht een stoel die je kunt lezen, als je de bekleding openslaat.

‘Never Ending Stories’, ofwel een duik in de cultuur en geschiedenis van Zweden, is het thema dat de ontwerpers meekregen als opdracht. Dat resulteert in glaswerk, meubels en textiel geïnspireerd op sprookjes, de natuur en oude Zweedse gebruiken. Een uitgebloeide paardebloem werd een lamp, houten tafeltjes doen denken aan paddestoelen en een boomstam werd een vaas.

Helemaal je gedachten de vrije loop laten en even geen restricties wat betreft budget en productie is de ideale opdracht voor de meeste ontwerpers. Toch houdt Maria Vinka, in vaste dienst bij Ikea, al automatisch rekening met de praktijk. „Budget speelt altijd een rol”, zegt ze zachtjes, „De formaten van een pallet staan in mijn geheugen gegrift, zodat ik er toch aan denk bij het schetsen.”

Er moet altijd iets worden aangepast, omdat het ontwerp anders te duur wordt. Maar, verontschuldigt Vinka zich, beperkingen kunnen ook een uitdaging zijn.

Zoals bij de stoel PS Spika. Geïnspireerd op een klassieke stoel, is hij als een soort estafettewedstijd losjes in elkaar gezet. Geen rugspijl is hetzelfde, geen enkele staat helemaal recht op het zitvlak. In Roemenië, waar de stoel gemaakt wordt, bleek dat de leuning toch iets schuiner moest, zodat er meerdere exemplaren op elkaar kunnen worden gestapeld. Dat scheelt aanzienlijk in de transportkosten.

Zelf komt Vinka uit de Samicultuur. Van haar kwam het idee om het goedkoopste item uit de collectie – de lapland-mok die oorspronkelijk van hout is – zo te maken dat hij met lus en al in de vaatwasser kan.

Hella Jongerius ontwierp drie wandkleden met afbeeldingen van een vos, konijn en geit. De kleden zijn gemaakt met een patchworktechniek, gedeeltelijk machinaal gestikt en de rest moet met de hand worden geborduurd. Dat borduren gebeurt in een klein dorpje in India. In samenwerking met Unicef, dat ervoor zorgt dat vrouwen daar uit hun isolement komen en voor zichzelf kunnen zorgen door dit werk.

Jongerius heeft er zelf een tijdje gewerkt om samen met de vrouwen de borduursteken aan te leren en te ontwikkelen. In het label staat dan ook, onder Jongerius’ naam, in het Hindi de naam van de maakster.

In Vietnam werkte Nocolas Cortolezzis samen met traditionele bamboevlechters. Een driedimensionale schaal van gevlochten en in vorm gedrukte bamboe is het resultaat.

Moderne technieken combineren met traditie is ook wat de Japanse Kazuyo Nomura doet: oude en nieuwe textieltechnieken, vormen en kleuren uit zowel de Japanse als de Zweedse cultuur.

Verrassend is PS Virka, een stof die op een cellulosebasis is geborduurd. Doordat de ondergrond wordt weggewassen, blijft textiel over dat aan een spinnenweb doet denken en prachtige vitrage is.

De PS-collectie als geheel is niet bijzonder vernieuwend, maar de prijzen zijn sympathiek en de kwaliteit is goed. Zo slaagt Ikea in zijn opzet: iedereen kan design in huis hebben.