Minder mistig Europa warmt sneller op

Goed en slecht nieuws uit De Bilt. Het goede nieuws: doordat de luchtvervuiling in Europa de laatste decennia sterk is verminderd, zijn ook mist en nevel flink teruggedrongen. Sinds 1980 is het aantal mistdagen in Europa gehalveerd.

Dat heeft ook een nadeel. Mist weerhoudt het zonlicht ervan het aardoppervlak te verwarmen. Nu de mist is verdwenen, warmt Europa extra op. Wetenschappers, onder andere van het KNMI, schrijven deze week in Nature Geoscience dat het hierdoor op het continent ongeveer een tiende van een graad per decennium extra warmer is geworden.

Wetenschappelijk gezien is dat weer goed nieuws. Europa wordt de laatste decennia veel sneller warm dan de klimaatmodellen voorspellen –0,5 graden per decade, twee maal zo snel als het wereldgemiddelde op land. Het verdwijnen van de mist lost dus een deel van het probleem op.

Mens nog net zo slaafs als halve eeuw geleden

De mens laat zich nog net zo verleiden tot blinde gehoorzaamheid als in het beruchte experiment van Stanley Milgram uit 1963. Hij droeg mensen op om in de rol van leraar elektrische schokken toe te dienen als een ander bij een leertaak een fout maakte. Bij elke nieuwe fout kwam er 15 volt bij. Ondanks het gekerm van hun leerling, voerden acht van de tien proefpersonen na aandringen van Milgram („Doorgaan is belangrijk”) de stoot op tot zelfs 450 volt.

Die slaafsheid zou mensen ertoe brengen om mee te gaan in genocide of Holocaust. Maar velen menen dat het verhoogde sociale bewustzijn ons daar nu van weerhoudt. Niets is minder waar, bewijst herhaling van Milgrams omstreden proef. Die werd, om toestemming te krijgen, aangepast: het maximum was 150 volt en deelnemers werd uitdrukkelijk gezegd dat ze er direct mee konden ophouden. Resultaat: ook nu nog liet 70 procent zich overhalen om de ander maximaal te pijnigen.

Zaadcellen pogen elkaar in de strijd eruit te zwemmen

Als vrouwtjes voor de voortplanting van meer walletjes eten, reageren concurrerende zaadcellen met een passende strategie: ze zwemmen sneller, worden groter of gaan met meer man op pad. Evolutiebiologen vermoedden al dat spermacompetitie tot aanpassing noopt. Vandaar dat zaadcellen van promiscue chimpansees topzwemmers zijn, vergeleken met die van de meer monogame gorilla’s. Toch gaven studies tot nu een wisselend beeld.

Maar onderzoek onder 29 soorten cichliden (baarsachtigen) uit het Tanganyikameer bevestigt de sperma-evolutie. Cichliden kennen alle varianten van paargedrag, van losbandig tot strikt eenkennig. En hun zaadcellen zijn ernaar: ze worden sneller, groter én talrijker naarmate ze hoger scoren op de ladder van promiscuïteit. Verrassend, schrijven biologen in de PNAS, want meestal betaal je verbetering van de ene zaadeigenschap met verlies in een andere. Maar deze baars zet alles op zijn zaad om anderen eruit te zwemmen.