Hope wil geen change

Barack Obama wil de oude politieke, raciale en ethische tegenstellingen in het land overbruggen. Om een idee te krijgen van welke weerstanden hij daarvoor moet overwinnen, reisde Trouw naar Arkansas. Daar trok Obama opvallend weinig kiezers.

In Joe Warrens winkel voor jagersbenodigheden in het hart van Hope, een stadje van tienduizend zielen in het landelijke zuiden van de Amerikaanse staat Arkansas ging de voorbije twee maanden abnormaal vaak de telefoon. „Ik kreeg veel mensen aan de lijn die nog nooit klant zijn geweest. Soms waren ze zelfs van buiten de staat. Ze wilden weten of ik bepaalde vuurwapens in voorraad had of daar aan kon komen.”

De 71-jarige winkelier, die in camouflagekleding zijn klanten te woord staat en een opgezette beer en veel hertenkoppen aan zijn wand heeft hangen, is gespecialiseerd in kruisbogen. Maar hij bezit ook een kleine afdeling vuurwapens. Daar wijst hij in een dikke catalogus het Glock 22 pistool aan, vraagprijs 617 dollar, en het ArmaLite AR-15A4 geweer, dat 1100 dollar kost.

Warren heeft de afgelopen tijd meer wapens verkocht. „Als ik die Glock of ArmaLite in huis had gehad, had ik goud kunnen verdienen. Maar de fabrikant heeft zoveel orders gekregen, dat het een half jaar duurt, voordat hij levert.” Die wapens zijn zo in trek, omdat ze semi-automatisch zijn. Dat wil zeggen dat ze een grote patrooncapaciteit hebben, zodat je daar razendsnel een regen kogels mee kunt afvuren. „Ik kan nog wel aan wapens komen, die tien patronen kunnen bevatten. Maar de mensen willen vijftien of meer.”

De verklaring voor die grote vraag is volgens Warren simpel. „De mensen zijn bang.” Dat heeft volgens hem deels met de beroerde economie te maken. „De misdaad neemt in zulke tijden altijd toe.” Maar de mensen die hem bellen zijn vooral bang voor Obama en wat zijn presidentschap, dat vandaag begint, met zich meebrengt, verzekert Warren. Hij is ervan overtuigd dat Obama het recht op wapenbezit wil uithollen. Als eerste stap zou hij de verkoop en productie van nieuwe semi-automatische wapens willen verbieden. Obama heeft zich inderdaad eerder voor zo’n verbod uitgesproken, maar verzekerde dat hij verder niet aan het recht op wapens te bezitten zal raken. Warren lacht om die woorden. „Hij heeft zoveel beloofd. In het Witte Huis praat hij anders.”

Nogal wat wapenliefhebbers denken hetzelfde. Na Obama’s verkiezingszege begin november ging in heel Amerika de verkoop van pistolen en geweren omhoog. Die maand kwamen bij de landelijke politiedienst FBI 41 procent meer aanvragen voor wapenvergunningen binnen dan in november 2007. Obama wordt in wapenkringen schamper ’de beste wapenverkoper van het land’ genoemd.

Volgens Warren hebben de mensen die hem belden, nog een ander angstvisioen over Obama. „Ze denken dat hij doodgeschoten gaat worden en dat dan de zwarten door heel Amerika in opstand komen.” Hij verwijst naar de rellen die in 1968 na de moord op burgerrechtenvoorman Martin Luther King uitbraken. „Blanke mensen bewapenen zich daartegen. Nu het nog mag.”

Ook winkelier Keenan Williams proeft „heel wat onzekerheid en angst over Obama” in Hope. Williams studeerde ooit theologie en haalt tegenover zijn Nederlandse bezoeker met plezier Abraham Kuyper aan. Maar nu drijft hij de ijzerwarenzaak van de familie (met een vuurwapenafdeling). Obama’s gepraat over change (verandering) valt volgens hem in Hope slecht. „Mensen willen juist niet te veel change. Zij zijn heel behoudend.”

Het is niet alleen dat Hope geen change wil, meent winkelier Williams. „Obama’s geringe ervaring maakt mensen nerveus. Kan hij het presidentschap wel aan? Ook hebben we half december vierhonderd soldaten uit de buurt, die in Irak zaten, feestelijk thuis verwelkomt. We zijn extreem pro-leger. Het zit veel mensen dwars dat Obama nooit in het leger heeft gediend.”

Ook speelt mee dat christelijk-rechts in opmars is in Zuid-Arkansas. Obama mag stellen dat Amerika klaarstaat om de slepende waardenstrijd over abortus, de tien geboden en homohuwelijk achter zich te laten, in Hope brengen die thema’s kiezers onverminderd in beweging.

Tegelijkertijd met de presidentsverkiezingen hield Arkansas afgelopen november namelijk een referendum over een verbod op adoptie door homoparen. Hoewel nagenoeg het hele politieke establishment de kiezers adviseerde tegen te stemmen, haalde het voorstel het ruimschoots. Dankzij een harde campagne van rechts-christelijke kerken. De Republikeinse presidentskandidaat John McCain zou volgens analisten geprofiteerd hebben van de hoge opkomst onder evangelische kiezers.

Keenan Williams preekt geregeld in twee methodistische kerken en maakte de strijd over het referendum van nabij mee. „Van discussie over adoptie was geen sprake. De gelovigen werd voorgehouden dat als zij homoadoptie lieten passeren, het homohuwelijk straks onvermijdelijk was. En daar is en blijft iedereen in die kerken fel tegen.”

Volgens sommige mensen is er nog een reden waarom Hope en Arkansas zo’n antipathie tegen Obama hebben. Het stadje is de geboorteplaats van oud-president Bill Clinton, die ook ex-gouverneur van Arkansas is. Kiezers zouden het niet hebben kunnen verkroppen dat Obama hun vroegere first lady Hillary Clinton versloeg.

„Een aantal mensen heeft mij verteld dat zij zo boos waren over de nederlaag van Clinton dat ze niet op Obama wilden stemmen”, vertelt Martha Berryman, directeur van het lokale Clintonmuseum. „Maar in de meeste gevallen was dat volgens mij een uitvlucht, om niet eerlijk te hoeven zeggen dat ze niet op een zwarte wilden stemmen.”

Arkansas ligt in Amerika’s zogeheten Diepe Zuiden. Tot begin jaren ’60 waren in de staat blank en zwart nog streng gescheiden. Het racisme is nog lang niet verdwenen, zegt Berryman, die zelf niet uit Arkansas komt. „Het schokte mij toen ik hier kwam wonen, hoe blanken nog over zwarten praten. ’Je moet met de zwarten uitkijken, ze stelen allemaal’, kreeg ik als advies.”

„Soms roepen blanke mensen racistische dingen, terwijl er zwarte mensen in de buurt staan. Alsof die niet toe doen. Ik was onlangs op een feestje waar een blanke vrouw hardop verkondigde dat mensen die op Obama hadden gestemd zich moesten schamen. Een zwarte kon Amerika niet leiden. Als het land naar de kelder ging, was het haar schuld niet.” Een zwarte inwoner, die zijn naam niet wil geven, bevestigt Berrymans verhaal. „Het is nog altijd alsof er een onzichtbare scheiding door de stad loopt, tussen de rassen. Een kliek blanke families maakt nog altijd de dienst uit.” Harde cijfers ontbreken, maar volgens hem heeft Obama zijn verkiezingsresultaat in Hempstead vooral te danken aan zwarte stemmen.”

Berryman zelf heeft overigens hoge verwachtingen van Obama. „Eerst was ik teleurgesteld dat Hillary het niet redde”, zegt ze in het kantoortje van het Clintonmuseum. „Daarna zag ik in dat Obama de betere was. Hillary heeft te veel bagage. Binnen de kortste keren zouden we weer in de oude loopgraven zitten. Obama kan, vanwege zijn levensgeschiedenis, de polarisatie helpen overstijgen. Hij straalt bovendien waardigheid en optimisme uit.” Hij zal het niet gemakkelijk krijgen om de blanken in Hope mee te krijgen, zo denkt zij. „Toch ben ik niet pessimistisch. In de geschiedenis heb je van tijd tot tijd periodes waarin de mensen zo gefrustreerd zijn en zo snakken naar verandering, dat zij boven zichzelf en hun oude ideeën uit willen stijgen. Ik denk dat we op zo’n moment zijn aanbeland.”

Zover is Mark Keith, directeur van de kleine Kamer van Koophandel, nog lang niet. Hij was eerst totaal niet geporteerd van Obama. „Hij praatte me veel te veel over change. En dan die naam. Laten we eerlijk zijn: Barack Obama is een uitzonderlijke naam voor een Amerikaanse president.” Intussen is Keith wat positiever over Obama. „Hij heeft de voorbereiding op zijn machtsovername goed aangepakt en overwegend ervaren en competente, soms zelf behoudende ministers uitgekozen. Dat geeft vertrouwen. Ik hoop dat het snel tot Arkansas doordringt dat hij onze president is, dat de mensen hem in hun gebeden opnemen en hem een eerlijke kans geven.”

Dat doet in elk geval Elaine Kinnemer. De 70-jarige eigenaresse van een cadeauwinkel heeft niet voor de Democraat gekozen. „Maar hij heeft gewonnen en dus wens ik hem alle geluk toe. Ik hoop dat hij iets aan die recessie kan doen.” Ook Charlotte Mulhollan van lunchroom The Whistle Stop omarmt Obama, hoewel ook zij niet op hem heeft gestemd. „De economie is zo slecht, dat we hem allemaal moeten steunen. De oplossingen moeten immers nu van hem komen.” Maar volgens haar zijn anderen op hun hoede. „Obama zegt wel dat hij christen is, maar mensen denken dat hij toch stiekem een moslim is. Veel mensen zullen dan ook goed kijken of Obama bij zijn beëdiging echt zijn hand op de Bijbel legt.”

Volgens kapper Guy Smith biedt de recessie een historische kans. „Nog altijd menen mensen dat een zwarte onbekwaam is om het land te leiden. Als Obama ons goed door de recessie loodst, haalt hij in één klap die vooroordelen onderuit.”