Huishoudens gaan over op kolen

Als het om gas gaat blijven Oekraïne en Rusland voorlopig van elkaar afhankelijk, met terugkerende ruzies tot gevolg. Maar Oekraïne kan zelf meer doen om in de energiebehoefte te voorzien.

De gasruzies tussen Oekraïne en Rusland zijn sinds de jaren negentig een terugkerend fenomeen. Het gaat altijd om hetzelfde: de achterstallige gasrekeningen die Oekraïne nog zou moeten betalen aan Rusland en de gasprijs die Rusland sinds halverwege de jaren negentig probeert op te voeren. Pas de laatste jaren trekken de ruzies de aandacht van Europa.

In 2006, toen Rusland de gaskraan naar Oekraïne dichtdraaide, werden voor het eerst ook andere Europese landen de dupe. Oekraïne heeft een enorm pijpleidingennetwerk.

„Je moet het zien als een tienbaans weg onder de grond”, zegt Ben Warner van GasTerra, de belangrijkste gasleverancier van Nederland. In totaal ligt er in Oekraïne 37.800 kilometer aan pijpleidingen. Daardoor wordt 200 miljard kubieke meter gas per jaar vervoerd. Oekraïne vervoert 80 procent van het Russische gas naar Europa.

Het land is daarom van zeer strategisch belang. Nu de gasruzie tussen Rusland en Oekraïne steeds verder oploopt, zien analisten een belangrijke rol weggelegd voor de Europese Unie. De EU moet ervoor zorgen dat de gashandel tussen Rusland en Oekraïne meer transparant wordt. Het is, volgens Anders Aslund van het Peterson Instituut (onderzoeksinstituut voor internationale economie), een uitgelezen kans de schimmige en corrupte tussenhandelaar Rosukrenergo uit te schakelen.

Rosukrenergo wordt voor de helft geleid door Gazprom en voor de andere helft door rijke Oekraïense oligarchen. De tussenhandelaar verdient miljoenen aan de gashandel en dat geld belandt voor een belangrijk deel in de zakken van Russische en Oekraïense politici.

Door de monopoliepositie van Rosukrenergo, blijft Oekraïne voorlopig afhankelijk van Rusland. Dat is volgens een rapport van het Oxford Institute for Energy Studies niet nodig. Oekraïne kan meer doen om in de eigen energiebehoefte te voorzien. Om te beginnen zou Oekraïne veel energie kunnen besparen.

Het land verbruikt drie tot vijf keer meer per inwoner dan andere Europese landen. Bovendien heeft het land eigen gasvelden. De exploitatie van deze velden komt moeilijk op gang doordat het gas zich op een diepte van meer dan 300 meter bevindt. Het staatsbedrijf Chernomorneftegaz dat het gas oppompt, is gewend te werken op dieptes van niet meer dan 100 meter. Met nieuwe technologieën kan volgens het rapport dieper worden geboord. Buitenlandse investeerders zouden daar een belangrijke rol in moeten spelen.

Maar er zijn weinig buitenlandse olie- en gasbedrijven, afgezien van Shell, in het land. Buitenlandse partijen kunnen enkel een samenwerkingsverband met een Oekraïens bedrijf aangaan en zijn niet in staat een meerderheidsbelang te verwerven omdat de regering greep wil houden op natuurlijke hulpbronnen.

Bovendien heeft Oekraïne amper geld om de exploitatie van de velden zelf uit te voeren. Het land, dat eerder te hulp werd geschoten door het Internationaal Monetair Fonds, staat er economisch beroerd voor. Dat is ook een van de redenen dat Oekraïne niet zomaar akkoord gaat met de hogere gasprijzen die Moskou eist. Eerder betaalde Oekraïne een prijs van 179 dollar voor duizend kubieke meter gas. Inmiddels eist Rusland een prijs van meer dan 250 dollar, die alsmaar oploopt zolang Oekraïne blijft ’dwarsliggen’.

Analisten verwachten dat door de stijgende gasprijzen de consumptie terugloopt naar 60 miljard kubieke meter. Afgelopen jaren consumeerden Oekraïne 70 miljard kubieke meter. Vermoedelijk schakelen huishoudens, die gemiddeld 12 miljard kubieke meter gas verbruiken, opnieuw over op vervuilende kolen. Ook de zware industrie, die 25 tot 26 miljard kubieke meter gas verbruikt, zal interen op de gasconsumptie. Zeker nu de gasverslindende staalsector, goed voor 90 procent van de export en daarmee de belangrijkste inkomstenbron van de Oekraiense economie, zwaar gebukt gaat onder de economische crisis.