Tegenstem in het koor van meningen

Een politieke prent van Trouw-cartoonist Tom Janssen is gekozen tot de beste van het jaar. Hij wint deze Inktspotprijs al weer voor de tweede keer. „Hij weet van alles iets te maken.”

Het bronzen duiveltje op de inktpot heeft sinds gisteren gezelschap in het huis van politiek tekenaar Tom Janssen. In 2004 won hij de Inktspotprijs al eens, voor zijn prent over de genocide van Darfur. Gisteren kreeg hij opnieuw de prijs voor de beste politieke spotprent in de pers.

De winnende tekening van een vettige, opgehouden hand van een bankier met een dik horloge aan de pols verscheen in Trouw op 23 september 2008, toen de kredietcrisis het Europese vasteland had bereikt. „Dit beeld zegt alles”, zegt juryvoorzitter en cultuureconoom Arjo Klamer. „Bankiers die mooi weer spelen, alles naar zich toe halen, en als het slecht weer is, hulp van de overheid vragen. Dat is natuurlijk wrang.”

De jury vindt het scherp dat Janssen het zo snel bij het uitbreken van de crisis al zag. Dat is zijn kracht: Janssen zit op het nieuws, en levert snel een ontnuchterend, getekend commentaar. Dat is moeilijk, zegt collega-tekenaar Mirjam Vissers. „De actualiteit is zo vers. Je moet als tekenaar met jezelf brainstormen. Tom weet van alles iets te maken, met ontzettend goede humor.”

Janssen hoefde in 2008 niet lang te zoeken naar onderwerpen. „Het was een historisch jaar”, jubelt hij. „Die financiële crisis, daar hebben we het over twintig jaar nog over.” Wouter Bos en de banken, maar ook Wilders’ film Fitna, de Amerikaanse verkiezingsstrijd en de Olympische spelen waren grote gebeurtenissen.

Maar een jaar vol evidente onderwerpen maakt het werk niet gemakkelijker. Janssen: „Je hebt een halve dag de tijd voor een tekening. Je kiest het meest voor de hand liggende onderwerp, dan hoef je in beeld minder uit te leggen. Maar dan begint het: zelf een standpunt bepalen, net van de andere kant. Dat is lastig. Je zingt mee in een groot koor van meningen. En je kunt niet nuanceren, een tekening is geen column. Ik loop dan wat paadjes in, en hak de knoop door.”

Janssens heldere, relativerende clou ontstaat vanuit zijn persoonlijke verontwaardiging. „Er zit wel kwaadheid in mijn werk. Gesublimeerde kwaadheid”, zei hij in 1987 in het boek De politieke lijn van Trouw-journaliste Henriëtte Bonarius. Want met zijn rauwe humor neemt hij ook afstand van de ellende.

Hij pakt het penseel en zet simpele, rake pennestreken. Dan scant hij de tekening in voor het inkleuren met beeldbewerkingprogramma Photoshop. „Je zet gemakkelijker teksten in je beeld, en kunt eens wat weghalen.” Meer digitale mogelijkheden zijn aan hem niet besteed: een figuur selecteren en van binnenuit opblazen bijvoorbeeld. „Het vak is wel veranderd”, zegt hij, overigens monter. „Je moet beeldend kunnen denken. Maar je hoeft niet meer te kunnen tekenen.”