Jampotjes en een eihoofd blijken wapens voor SPD

Komt de SPD in 2009 uit haar crisis? Dieper vallen dan in Hessen kan niet. De partij hoopt dit weekeinde op een louterende nederlaag.

De ene dag gezamenlijk de crisis bestrijden, de volgende dag tegen elkaar campagne voeren. Zo luidt het programma van de grote Duitse volkspartijen voor het komende jaar. Begin deze week namen CDU en SPD nog in grote eendracht maatregelen tegen de crisis, eind deze week bestrijden ze elkaar alweer op de markten en in de straten van de deelstaat Hessen.

Morgen vinden daar de eerste van een lange reeks verkiezingen plaats. In totaal zijn er in Duitsland dit jaar vijftien verkiezingen, onder andere in een paar grote deelstaten, maar ook voor het Europees Parlement en voor de Bondsdag. De kiezers in Hessen zullen als eersten een indicatie geven van hoe de Duitse machtsverhoudingen zich ontwikkelen.

Als de voortekenen niet bedriegen, staan de SPD zware tijden te wachten. Het afgelopen jaar zijn de sociaal-democraten in een diep dal terechtgekomen. Met de vervanging van voorzitter Kurt Beck door Franz Müntefering en de benoeming van minister van buitenlandse zaken Frank-Walter Steinmeier tot lijsttrekker hoopt de partij uit het dal te kruipen.

Een van de oorzaken van de crisis binnen de SPD ligt uitgerekend in Hessen. Daar haalde de SPD tijdens de verkiezingen van 27 januari 2008 een onverwacht goed resultaat. Ze versloeg net niet de regerende CDU van Roland Koch. Er ontstond een patstelling omdat er alleen coalities mogelijk waren die tevoren door de lijsttrekkers waren uitgesloten.

Toen beging de SPD-lijsttrekker, Andrea Ypsilanti, een politieke hoofdzonde: ze verzocht de door haar categorisch verketterde Linkspartij om een coalitie van SPD met de Groenen te ’gedogen’. Die ommezwaai bracht de hele SPD, tot in het Berlijnse hoofdkwartier, in tweestrijd. Partijchef Beck steunde haar eerst, toen weer niet, toen weer wel.

Het plan van Ypsilanti strandde definitief toen vier leden van haar Hessische fractie op theatrale wijze hun steun aan haar introkken. Daarmee was het vertrouwen van kiezers in de Hessische SPD definitief ondermijnd. Met lange tanden stemde de partij in met nieuwe verkiezingen. Ypsilanti benoemde een nieuwe lijsttrekker maar bleef partijvoorzitter.

Arme nieuwe lijsttrekker! Hij moest een volledig terneergeslagen partij voorgaan naar een onvermijdelijke verkiezingsnederlaag. Heel Duitsland had te doen met de volslagen onbekende Thorsten Schüfer-Gümbel (39). En dat met zo’n naam (de tweede naam is die van zijn vrouw) en zo’n uiterlijk: een eivormig hoofd en een rare bril met jampotbodempjes.

Schüfer-Gümbel had precies één week nodig om zijn nadelen in voordelen om te buigen. Hij maakte grappen over zijn bril, presenteerde zich op internet met een Obama-achtig logo en liet zich ’TSG’ noemen, verwijzend naar TSG Hoffenheim, de dorpsvoetbalclub die nummer één staat in de Bundesliga. Maar het belangrijkste was: hij distantieerde zich van Ypsilanti.

In twee maanden heeft ’TSG’ met een enorme krachtsinspanning meer vertrouwen bij de kiezers gewonnen dan zijn partij. Volgens een peiling ziet 32 procent van de Hessische kiezers in hem een geschikte regeringsleider; Koch haalde 39 procent. Daarentegen ziet 24 procent van de kiezers in de SPD een competente partij; voor de CDU is dat 41 procent.

Schüfer-Gümbel houdt tot op het laatst de moed erin. ’Uit een moedeloze reet komt geen vrolijke scheet,’ luidt zijn aan Maarten Luther ontleende motto. Met hetzelfde motto vocht partijgenoot Gerhard Schröder zich in 2005 uit geslagen positie tot naast Merkel. En één ding weet TSG zeker: de nederlaag zal men niet aan hem maar aan Ypsilanti wijten.