Vrijplaats voor grote denkers

Genève is natuurlijk dé stad der diplomatie. Maar het is tevens de plaats waar de filosofen Voltaire en Rousseau woonden en waar reformator Johannes Calvijn preekte. Bovendien is het een mooie uitvalsbasis voor liefhebbers van buitenactiviteiten.

Denk aan Genève en al gauw ontstaat het beeld dat er maar twee voorname redenen zijn om de stad te bezoeken: de diplomatie en de natuur. Maar Genève is ook de stad die grote denkers als Voltaire en Rousseau heeft gehuisvest. Hun intellectuele erfgoed wordt in de stad bescheiden maar zorgvuldig gecultiveerd.

Genève heet wel de ’hoofdstad van de vrede’. Die bijnaam dankt de stad aan de aanwezigheid van zo’n tweehonderd internationale organisaties – van de Wereldvoedselorganisatie en de Verenigde Naties tot de Wereldraad van Kerken en de Europese Omroeporganisatie. Het brengt met zich mee dat ruim veertig procent van de inwoners van Genève niet-Zwitsers is.

Liefhebbers van buitenactiviteiten hebben zowel ’s zomers als ’s winters aan Genève een geschikte uitvalsbasis. De stad ligt aan het uiterste westpuntje van het Lac Leman (Meer van Genève), op het punt waar het meer overgaat in de Rhône. Rondom het meer rijzen aan de ene kant de Alpen op en aan de andere kant de Jura. Een uitstapje om te skiën, klimmen of wandelen hoeft geen grote moeite te zijn.

Maar wat als je niet zo sportief bent aangelegd? Dan is Genève de plaats waar godsdienstgeschiedenis werd geschreven. Reformator Johannes Calvijn doceerde en preekte hier. Voor de alerte kijker is daar in de stad nog genoeg van terug te vinden.

Niet zo kerks? Dan is het de moeite waard om je in Genève onder te dompelen in het gedachtengoed van twee andere grote denkers: JeanJacques Rousseau en Voltaire, tijdgenoten en tegenstrevers van elkaar.

Filosoof, schrijver, componist en botanicus Rousseau werd op 28 juni 1712 in Genève geboren als zoon van een horlogemaker. Zijn moeder stierf in het kraambed. Net als Calvijn honderdvijftig jaar eerder, droomde Rousseau van een ideale samenleving, die in Genève gestalte zou krijgen. Daar zou voor zelfzucht geen plaats zijn, en er zouden moreel hoogstaande burgers wonen die elkaar allemaal kennen.

De mens, meende Rousseau, is van nature goed: hij komt ter wereld als een ’nobele wilde’ met goede eigenschappen die gestimuleerd en ontwikkeld moeten worden. Hoe dat op school zou kunnen gebeuren, beschreef Rousseau in 1762 in zijn boek ’Emile ou de l’éducation’, dat kort na verschijnen in Genève werd verbrand. Zo diplomatiek ging het er in de achttiende eeuw ook weer niet aan toe.

Rousseau’s geboortehuis in de Grand Rue is nu een museum over zijn leven en werk.

Rousseau’s tijdgenoot Voltaire (pseudoniem van schrijver en filosoof François-Marie Arouet) werd geboren in Parijs, maar vluchtte in 1755 naar Genève omdat hij zich bij de Franse adel onmogelijk had gemaakt. Aan wat toen de rand van de stad was, niet ver van het huidige centraal station van Genève, liet Voltaire een huis bouwen met uitzicht op het meer. Hij noemde het huis Les Délices (de heerlijkheid). Nu is het Institut et Musée Voltaire er gevestigd.

In Genève schreef Voltaire gedichten en toneelstukken, maar omdat de autoriteiten toneel verderfelijk voor de moraal vonden, kocht hij voor de zekerheid een landgoed in Ferney, een stadje even buiten Genève, net over de grens in Frankrijk.

Rousseau en Voltaire worden in Genève geëerd met naar hen genoemde straten in de buurt van het Gare Cornavin. Dit treinstation in de ’nieuwe stad’ grenst aan de wijk Les Pâquis, waar het Geneefse nachtleven zich afspeelt. Aan de andere kant van het meer en de rivier, over de Pont du Mont Blanc, ligt de ’oude stad’, met haar steegjes, pleintjes en trappen rondom de Cathédrale Saint-Pierre.

Langs de oevers van het meer zijn er promenades die uitnodigen om te flaneren of om plaats te nemen op bankjes die gemaakt lijken om over het meer uit te kijken en te mijmeren. Over een filosofisch meesterwerk misschien.