Tutoyeren van dementen

Beste Beatrijs, Al een aantal jaren bezoek ik (man, 54) geregeld mijn demente vader van bijna 85 in het verpleegtehuis. Het is een modern, mooi ingericht huis met kleinschalige woongroepen. De zorg is volgens moderne inzichten georganiseerd. De bewoners kunnen zoveel als mogelijk is hun eigen gang gaan en de verzorgenden zijn attent en zorgzaam. Toch stoort mij één ding: de wijze waarop mijn vader soms wordt aangesproken.

De meesten noemen hem ’Meneer Achternaam’ of ook wel ’Oom Voornaam’, waar hij goed op reageert, maar er zijn ook enkelen die hem bij de voornaam aanspreken en ’je’ en ’jij’ zeggen. Vooral als stagiaires van 18 of 19 dat doen, stoort mij dat. Ik weet wel dat mijn vader het niet meer beseft, maar als hij getutoyeerd wordt door die jonge meisjes, komt dat op mij onnatuurlijk over. Ik heb dit al eens aan de orde gesteld bij een van de vaste krachten, die het met mij eens was, maar zonder merkbaar resultaat. Ben ik een zeur als ik beleefdheid verwacht tegenover iemand die daar zelf geen weet meer van heeft?

Tutoyeren van dementen

Beste Tutoyeren,

Hoewel het uw vader weinig meer zal uitmaken, is het toch belangrijk de normale conventies in ere te houden. Het zal uw vader misschien weinig kunnen schelen of hij een oud, vies kloffie aan heeft of ongeschoren is. Toch is het beter dat uw vader er goed gekleed en verzorgd bij zit, zo niet voor hemzelf dan wel voor degenen in zijn omgeving: medebewoners, bezoekers, verzorgenden. Het decorum moet waar mogelijk in acht worden genomen, anders wordt het leven in zo’n instelling nog treuriger en onleefbaar. De beleefdheidsvorm gebruiken bij het aanspreken valt ook onder dit decorum. Voor u als zoon is het pijnlijk de onmondigheid van uw vader benadrukt te horen door een stagiaire. Het bij de voornaam aanspreken is overigens een grovere overtreding dan het tutoyeren. In geval van een jarenlange relatie tussen patiënt en verzorgende kan tutoyeren soms best. In verpleeghuizen hoor je personeel wel eens zeggen: ’Mevrouw Smit, wil je een kopje thee?’ of ’Meneer Jansen, ga je gezellig mee?’. Dat klinkt respectvol en vertrouwd. Wanneer u merkt dat uw vader niet met het hem verschuldigde respect wordt bejegend, kunt u het beste de leiding van het verpleeghuis hierop aanspreken. Personeel vindt het vervelend wanneer familieleden van bewoners rechtstreeks kritiek op hen uitoefenen, maar de leidinggevende zal u direct gelijk geven en kan de stelregel ’niet tutoyeren’ nog eens onder de aandacht van de stagiaires brengen.

Beste Beatrijs,

Met een bevriend stel hebben wij de traditie een paar keer per jaar te borrelen. De ene keer bij hen thuis, de keer daarop bij ons. Dit zijn gezellige bijeenkomsten met lekkere wijn en een tafel vol hapjes. Toch heb ik er steeds minder zin in. De man van het bevriende stel volgt sinds een jaar of wat een speciaal dieet. Niet omdat hij ziek is, maar als onderdeel van zijn persoonlijke ontwikkeling. Vegetariër was hij altijd al en dat was voor ons geen probleem. Kleine moeite om lekkere vegetarische hapjes te verzorgen. Wat mij tegenstaat, is dat de restricties zwaarder worden. Wij zijn nu aan de beurt en kregen vorige week een mailtje met dieetwensen: geen vlees, vis of suiker, niets waarin gist is verwerkt, enzovoorts. Ook werden enkele recepten toegevoegd van gerechten die zij graag zouden eten en een lijstje met winkels waar ik de speciale producten kan krijgen. Dit stuit mij zo tegen de borst dat ik nu al tegen de afspraak opzie.

Om een boodschap gestuurd

Beste Om een boodschap,

Heel vervelend inderdaad. Van tevoren een ingewikkeld eisenpakket sturen voor het eten is niet de manier om een gastvrouw/heer te vriend te houden. Alsof een samenzijn daar om draait! Stuur een verontschuldigend mailtje terug, waarin u zegt dat u uzelf niet vertrouwt de opdracht correct uit te voeren. Vraag hen zelf dieethapjes mee te nemen (voor één persoon) en zeg dat u de rest van de gerechten voor uw rekening neemt. Op die manier kan er niets misgaan, want u zou het uzelf niet vergeven als u de verkeerde hapjes zou serveren.

Beste Beatrijs,

Binnenkort verwachten wij ons derde kind. Op het geboortekaartje zouden we graag subtiel willen vermelden dat we liever geen cadeaus ontvangen. We zijn namelijk net verhuisd, hebben net alles een beetje op orde en willen niet worden overladen met extra ’rommel’, hoe goed bedoeld ook. Hoe omschrijf je dit zonder mensen voor het hoofd te stoten? Kunnen we in plaats daarvan op het geboortekaartje vermelden dat we graag een cadeaubon van Prénatal willen?

Geen kraamcadeaus, wel bonnen

Beste Geen kraamcadeaus,

Geboortekaartjes moeten zo min mogelijk praktische aanwijzingen bevatten. Later is het niet leuk voor het opgegroeide kind om zijn geboortekaartje te bekijken waar dan op staat dat z’n ouders geen cadeaus wilden. Dat is net zoiets als een huwelijksaankondiging uit het archief opdiepen met de mededeling dat er beperkte parkeerruimte is. Dit soort huishoudelijke mededelingen moet op een apart blaadje. Niet op de aankondiging zelf. Aanwijzingen voor wel of geen cadeaus kunnen niet op een subtiele manier worden medegedeeld, want de mededeling heeft iets bedisselends en kieskeurigs in zich. Zeker in het geval van kraamcadeautjes, die toch zelden meer om het lijf hebben dan een kleinigheidje. Waar u naar zoekt, is een vriendelijke herformulering van ’Hou je rotzooi maar bij je’ of ’We willen alleen XXX en verder niks.’ Het is moeilijk daar een aardige draai aan te geven. Het beste lijkt me om het hele onderwerp ’cadeaus’ onvermeld te laten. Reken erop dat mensen bij een derde kind veel minder scheutig zijn met cadeaus dan bij een eerstgeborene. Ze weten best dat er dan minder behoefte is aan krikkemikken. U zult minder postpakketjes krijgen. Als mensen een afspraak willen maken om op kraambezoek te komen, kunt u zeggen dat ze niets mee hoeven te nemen. Mondeling klinkt dat minder onaardig dan op schrift. Die Prenatal-bonnen loopt u zo mis, maar ach, u hebt toch al genoeg voor de baby?