Koffiemaker Tchibo brandt zijn vingers aan nazileus

De firma Tchibo maakt zo veel soorten koffie, dat er voor ieder wel iets bij zit. ’Ieder de zijne’ staat dan ook op Tchibo-posters in Esso-stations. Meteen trok de Centrale Raad van de Joden in Duitsland aan de bel.

Weet Tchibo dan niet dat boven de ingang van concentratiekamp Buchenwald ’Ieder het zijne’ stond?

Beschaamd trok Tchibo zijn reclameleus terug. Net als eerder Nokia (1998), Supermarktketen Rewe (1998), Burger King (1999) en de Münchener Merkur-Bank (2001). Reclamemakers hebben kennelijk weinig met geschiedenis.

’Ieder het zijne’ hoort, net als ’Arbeid maakt vrij’, in Duitsland tot de ’schuldige gezegden’. Ongeacht de oorsprong, door het gebruik dat de nazi’s ervan maakten, heeft de spreekwijze voorgoed haar onschuld verloren. ’Ieder het zijne’ stamt uit het rechtfilosofische denken van de oude Grieken. De Romeinse formule ’suum cuique’ is een van de hoekstenen van de westerse opvatting van gerechtigheid.

Het gebruik door de nazi’s getuigde van een mensenverachtend cynisme. Maar achter het gietijzeren opschrift aan de poort van Buchenwald gaat nog iets anders schuil.

Het smeedwerk werd op bevel van de nazi’s ontworpen door de gevangene Franz Ehrlich, architect uit de Bauhaus-school. Hij gebruikte daarvoor een lettervorm die eerder door de nazi’s als ’ontaard’ was veroordeeld. Het opschrift was in zekere zin dus ook een daad van verzet.