Politieke pensionado’s

opinie Zucht van opluchting: de laatste persconferentie van president Bush. Hij zei erin dat hij niet zeker wist of Irak wel een democratie zou worden en dat de grootste uitdaging voor zijn opvolger Barack Obama ging worden het gevaar van een nieuwe terroristische aanslag op Amerika.

Een testimonium paupertatis dus, bewijs van onvermogen. Want daar was het hem aan het begin toch allemaal om te doen: een veilig Amerika en een democratisch Irak. Al die tijd deed Bush of dat allemaal binnen bereik was maar nu hij afscheid neemt verleent hij zichzelf de gunst om daar eens ernstig aan te twijfelen. Zijn optreden deed me denken aan de tv-serie ‘Yes, Minister’, waarin de goedwillende Engelse minister Hacker achter de schermen voortdurend gemanipuleerd wordt door zijn hoogste ambtenaar, de bureaucratische en cynische Humphrey, en nooit kan zeggen wat hij er zelf eigenlijk van vindt. Je gunt hem zijn pensioen.

Ga ik dat ook doen als al mijn klusjes voorbij zijn en het tijd wordt voor mijn memoires: al het voorafgaande in twijfel trekken, nuanceren wat ik al die tijd met grote stelligheid beweerd heb? Is dat het voorrecht van de ouderdom en de wijsheid? Afgelopen weekend belegde de Volkskrant een samenkomst van voormalige ministers van buitenlandse zaken. Daar zaten ze: Van der Stoel, Van den Broek, Van Mierlo, Van Aartsen en Bot.

En waarom was de lopende minister Maxime Verhagen niet uitgenodigd? Omdat het dan meteen zo’n gepolitiseerd gesprek werd, verklaarden de exen, en dat wilden ze niet. Maar waarom nodig je ex-ministers dan uit? Toch zeker omdat ze een zeker politiek gewicht vormen, al is het dan vooral een voorbij gewicht. Toch om een signaal te geven: dit vinden deze wijze en ervaren mannen ervan? Om die reden is het toch geen bijeenkomst van gepensioneerde marktkooplui? De voormalige ministers van buitenlandse zaken waren het, buiten het zicht van hun dienstdoende collega, opmerkelijk eens over de noodzaak van een onderzoek naar de deelname van Nederland aan de Irak-oorlog, het heikele punt van de huidige regering. En opnieuw voelde je dat gepensioneerde voorrecht; zeggen wat je ervan vindt, ongehinderd door politiek en bestuurlijk belang.

Het hoogtepunt van politiek pensioenrecht was wat mij betreft het optreden van ex-premier Dries van Agt een paar weken geleden waarin hij het optreden van Israël in de Gazastrook een oorlogsmisdaad noemde en het woord ‘genocide’ in de mond nam. Ex-minister Van den Broek van buitenlandse zaken deed het niet veel later nog eens dunnetjes over. Allebei zeiden ze dingen die ze zich in functie nooit gepermitteerd zouden hebben, immers: voorzichtigheid is de moeder van de porseleinkast.

Maar nu hun rol was uitgespeeld maakten ze van de gelegenheid gebruik om hun hart te luchten. Je zou het de opruimingsverkoop van machthebbers kunnen noemen: alle mogelijke dure meningen van vroeger gaan voor een habbekrats in de verkoop. Misschien is het menselijk, al te menselijk, maar mij schokte het de afgelopen tijd tamelijk: al die ferme praat, als je weet dat er toch niks meer vanaf hangt.