Mijn moeder een geslepen diamant

weblog Mijn moeder die na twee decennia terug was gegaan naar Afghanistan beleefde daar haar onwerkelijke werkelijkheid. Ze was vooral getroffen door de onverschilligheid van haar Westerse zussen in de jaren van obscurantisme in Afghanistan.

Ze werd tijdens haar verblijf in Charikar en Kabul op handen gedragen. De familie had lang uitgekeken naar haar komst. Aanvankelijk zou ze samen met mijn vader naar Afghanistan gaan. Maar door de onvoorspelbaarheid van het leven moest ze de reis naar Afghanistan zonder hem ondernemen.

“Bij jouw tante Sima Gul voelde ik me meteen thuis. Haar netheid en haar zelfredzaamheid bevallen mij wel. We hadden best zussen kunnen zijn.” Ik dacht: “Natuurlijk, want ze is ook zoals u thuis de Commandant.”

Ik was zeer benieuwd naar haar bevindingen. “De mentaliteit en hoe men nu met vrouwen omgaat zijn mij vreemd.” Ik begreep haar heel goed want tot zover ik me herinner is mijn moeder een zelfstandige en werkende vrouw geweest. Ze behoort tot de generatie Afghaanse vrouwen die in de jaren 60 en 70 de straten van Kabul met hun minirokken en soulbroeken versierden en het lied van gelijkheid zongen met de Kabuli mannen met hun lange haren en bakkebaarden.

“Het was bij ons thuis een vanzelfsprekendheid om naar school te gaan, dankzij jouw oma die zelf een onderwijzeres was. De generatie van jouw oma in de jaren 60 heeft de deuren van emancipatie voor de Afghaanse vrouwen opengezet. Ze gooiden letterlijk en figuurlijk hun Boerka’s weg en zo keken ze met een breed gezichtsveld naar de wereld. Dankzij hen is ons de beperkte blik van achter het gaas van de Boerka bespaard gebleven,” antwoordde ze toen ik nieuwsgierig bij het graf van oma naar haar rol in mijn moeders leven vroeg.

Het catastrofale gevolg van een oorlog is niet de materiële schade maar eerder de immateriële schade, het afbrokkelen van normen en waarden. Bij elk schoolgaand meisje dat mijn moeder zag, zag ik de sprankjes hoop in haar ogen schitteren. In vergelijking met het buurland Pakistan gaan in Afghanistan percentueel gezien meer meisjes naar school. “Elk schoolgaand meisje is van onschatbare waarde voor dit land. Ze zijn ruwe diamanten die door onderwijs geslepen worden,” zei mijn moeder tegen een familielid dat twijfelde of hij zijn dochter naar school zou sturen.

Mijn moeder heeft een aantal jaren, eind 60 en begin 70, in Engeland gewoond en de opkomst van het feminisme in Europa van dichtbij meegemaakt, terwijl die revolutie mijn Nederlandse schoonmoeder totaal voorbij was gegaan. Ze beklaagde zich als volgt over haar Westerse zussen die in de periode dat de Afghaanse vrouwen verstikten onder de tirannie van de Baarden – de Taliban – het zwijgen hadden gekozen:

“Een van de fascinerende eigenschappen van vrouwen is hun empathische vermogen. Daarom trekken vrouwen zich het lot van hun seksegenoten aan en komen op voor de rechten van de onderdrukte vrouwen elders in de wereld.

“Met spijt zagen wij dat het gruwelijk en systematisch onderdrukken van vrouwen in Afghanistan door de Taliban, uniek in de wereld, nauwelijks heeft kunnen rekenen op de bezwaren en protesten van de vrouwen elders. De Westerse vrouwen, ver in hun opmars naar de emancipatie, hebben het zwijgen verkozen boven het geschreeuw voor gerechtigheid.

“Maar ik weet zeker dat de Afghaanse vrouwen op een dag hun Boerka opnieuw af zullen gooien. Het is jouw oma, mezelf en jouw zus ook gelukt. De reden dat ik jouw zus stimuleerde om rechten te gaan studeren, was om aan de maatschappij te laten zien dat vrouwen ook hun rechten moeten kennen. Dat niet alleen mannen recht van spreken hebben.

“Dit tij van misdaden en misdrijven kan helaas niet worden gekeerd. Maar het minste wat de Westerse vrouwen nu kunnen doen, is de prille emancipatiegolf van de Afghaanse vrouwen steunen en stimuleren.”

Terwijl wij van het graf van mijn oma wegreden, wees mijn moeder naar een groep schoolgaande meisjes en zei tegen mij: “Zo zijn wij ook begonnen. Het is hoopgevend om die prinsesjes kennis te zien vergaren. Ze zullen er straks voor zorgen dat niemand hen hun rechten ontneemt. Ze zullen een einde maken aan die Boerkatraditie van de gedachten en de geesten in Afghanistan.”

De dag daarop verlieten we Afghanistan met gemengde gevoelens. “Uit het zicht maar nooit, nimmer uit het hart” hoorde ik mijn moeder tegen zichzelf praten.