’Verbied vakantie naar Jemen’

De enige manier om meisjes te behoeden voor genitale verminking is ze verplichten in Europa te blijven tot ze volwassen zijn, zegt psycholoog Amna Hassan.

Het plan van staatssecretaris Jet Bussemaker (volksgezondheid) om ouders uit risicogebieden desnoods contractueel te verbieden hun dochters genitaal te verminken, zal volgens psycholoog Amna Hassan uit Soedan niets uithalen. „Dat werkt alleen bij ouders die toch al onwelwillend staan jegens verminking. Dat zijn vaak hoger opgeleiden, die de sociale druk van hun omgeving en familie kunnen weerstaan. De ouders die fundamenteel geloven dat hun dochters beter af zijn met een verminkt geslachtsdeel help je er niet mee. Ik vraag me dan af: Wat bereik je met zo’n papiertje?”

Hassan, vicevoorzitter van het Inter-Afrikaans Comité, doet Nederland aan voor een aantal lezingen. Na ruim 35 jaar veldonderzoek en voorlichting in landen waar genitale verminking voorkomt, is de psycholoog ervan overtuigd dat er slechts één manier is om Europese meisjes te behoeden voor verminking: „Verbied de ouders hun dochters mee te nemen als zij op vakantie gaan totdat de meisjes achttien jaar zijn en zelf verantwoordelijk zijn voor hun lichaam.”

Dat dit moeilijk uitvoerbaar lijkt, realiseert ze zich. Want hoe verbied je ouders op vakantie te gaan? Bovendien, ouders die hun dochters koste wat kost willen verminken, doen dat desnoods illegaal in Europa.

Hassan put nog de meeste hoop uit de afschrikwekkende werking die uitgaat van de straffen in Europa. Hoewel ze ook weer bedenkingen heeft bij gevangenisstraffen. „Ouders die hun dochters dit aandoen, zeggen dit te doen in naam van de familie-eer. Een vader die de gevangenis in moet omdat hij die zogenaamde familie-eer ’verdedigt’, stijgt alleen maar in aanzien.”

Toch zijn er voorbeelden van mensen die na celstraf berouw tonen, zoals ’Mama Greou’. Een Malinese verminkster die door de Franse rechtbank tien jaar geleden werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van acht jaar en een boek schreef over de spijt over haar daden.

In Soedan heeft de Sudan National Committee on Traditional Practices, de ontwikkelingsorganisatie waarvoor Hassan onderzoek doet, het aantal genitale verminkingen in de afgelopen jaren drastisch weten te verminderen. „Toen ik vijfentwintig jaar geleden begon met veldonderzoek was verminking van meisjes normaal in Soedan.” De meest gangbare vorm was de zogenoemde clitoridectomie, het wegsnijden van de clitoris en – een deel van – de schaamlippen. „Honderd procent van de meisjes in afgelegen gebieden werd verminkt. In de steden lag het percentage op 97. Onze recente onderzoeken tonen aan dat ’slechts’ 69 procent van de meisjes wordt verminkt.” De mentaliteitsverandering is volgens Hassan te danken aan succesvolle voorlichting aan de onderklasse. Hassan betreurt het daarom dat staatssecretaris Bussemaker vorige week bij de lezing ’Zero Tolerance voor vrouwenbesnijdenis’ na een praatje de zaal verliet. „De genodigden uit Afrika heeft ze niet aangehoord. Een gemiste kans.”

Mensen die menen dat de mildste vorm van verminking (een symbolische prik in de clitoris) niet als verminking geldt, hoeven niet te rekenen op steun van de psycholoog. „Wie controleert dat dan? Hoe weet je dat het slechts bij een speldenprikje blijft en waar trek je de grens? Westerse overheden moeten daar niet voor zwichten. De enige manier om deze praktijk een halt toe te roepen, is een totaal verbod.”