Nederland kan niet om Rusland heen

Nu het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne escaleert, rijst opnieuw de vraag of Rusland een betrouwbare gasleverancier is. Hoe moet Europa in zijn toekomstige energiebehoefte voorzien?

In Nederland profiteren we nog van de kou. Buiten wordt geschaatst, binnen is het warm. In andere Oost-Europese landen, waaronder Bulgarije en Hongarije, ervaren mensen de vrieskou wel anders. In Bulgarije zitten veel huishoudens zonder elektriciteit, sommige scholen sturen hun leerlingen naar huis vanwege de kou en trams en treinen rijden steeds vaker niet. Bulgarije, voor 90 procent afhankelijk van Russisch gas, wordt hard getroffen door de gasruzie tussen Oekraïne en Rusland.

Volgens de Nederlandse politiek hoeft de consument de thermosstaat nog niet terug te draaien. Dat wij minder worden getroffen door het gasconflict komt doordat Nederland maar 5 procent van het gas uit Rusland importeert. Aanzienlijk minder dan de landen om ons heen. Nederland voorziet grotendeels in de eigen gasbehoefte.

Maar, zo waarschuwde Shell-topman Peter de Wit vorig jaar, de gasroes raakt langzaam uitgewerkt, ook in Nederland. Het Groningenveld, waar het gros van het gas uit de grond wordt gehaald, kan nog tien tot vijftien jaar op het huidige productieniveau doordraaien. Daarna zet een gestage daling in.

In Europa, zonder Russisch gas, ontstaat een enorm gat tussen vraag en eigen productie. De behoefte aan gasinvoer neemt toe van 235 miljard kubieke meter tot liefst 520 kubieke meter in 2030. Het aangaan of verstevigen van allianties met landen buiten Europa, waaronder het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Rusland vanwege het vele gas dat ze bezitten, is op den duur onvermijdelijk. Of zoals De Wit van Shell vorig jaar tijdens zijn nieuwjaarstoespraak opmerkte: „De grote reservelanden liggen allemaal buiten de EU. Die grote voorraadlanden kijken anders tegen de wereld aan dan wij Europeanen.”

En aangezien Europa op korte termijn volgens energiedeskundigen niet kan volstaan met kern- en duurzame energie, ziet het zich net als Nederland genoodzaakt, meer zaken te doen met dictatoriale regimes.

De Nederlandse politiek is zich daarvan bewust. Vorig jaar sloot het Nederlandse Gasunie een miljardendeal met staatsgasbedrijf Gazprom. Gasunie krijgt een belang in de nog te bouwen Nord Stream-pijpleiding, die Rusland zonder tussenkomst van Oost-Europese landen, rechtstreeks met Duitsland verbindt. Gazprom op zijn beurt krijgt een belang in de BBL, de pijpleiding die van Nederland naar Engeland loopt.

Ben Warner, woordvoerder van GasTerra, de belangrijkste gasleverancier van Nederland, zegt dat Rusland altijd een betrouwbare gasleverancier is gebleken en ziet geen obstakels om zaken te doen met het land. „35 jaar lang heeft Rusland ons van gas voorzien”, aldus Warner. De problemen zitten volgens hem op dit moment meer in de doorvoerverbindingen, waarvan een belangrijke dus loopt door de Oekraïne.

Shell had in het verleden andere ervaringen met Rusland. Op het eiland Sachalin, voor de kust in Oost-Siberië, moest Shell onder druk van het Kremlin een deel van zijn aandeel in het gasproject verkopen aan Gazprom. „Maar de samenwerking met Gazprom loopt op dit moment heel goed”, verzekert een woordvoerder. Samen met het Russisch staatsgasbedrijf haalt Shell gas uit de grond om het vervolgens om te vormen tot vloeibaar gas (lng). Dat wordt met tankers vervoerd naar het Oosten. Voorlopig is dit het enige gasproject van Shell in Rusland. Of dat te maken heeft met de betrouwbaarheid van het land, kan de Shell-woordvoerder niet zeggen.

Nederland richt zijn blik niet uitsluitend op Rusland. Minister Van der Hoeven brengt morgen en zondag een bezoek aan Algerije om te praten over de gasleveranties. Ook wil Economische Zaken meer samenwerken met Saoedie-Arabië en Kazachstan. Naast de aanvoer van aardgas, probeert Nederland ook uit onder meer Algerije vloeibaar gas in te voeren. Toch maakt lng, dat relatief duurder is om te vervoeren dan aardgas, minder dan 5 procent uit van de Nederlandse energiebehoefte. Voorlopig kan Nederland, en in meerdere mate Europa, niet om Rusland heen.