Een Afghaans meisje droomt van school

Regie: Hana Makhmalbaf. Met Nikbakht Noruz en Abbas Alijome. In 6 filmtheaters.

Ze heet Baktay. Ze is zes jaar. En ze wil naar school, zoals haar buurjongetje Abbas. Probleem is dat Baktay in Afghanistan woont, in een rots, en dat er geen geld is voor een schrift en een pen. Het Iraanse drama ’Buddha collapsed out of shame’ is consequent op heuphoogte gefilmd, en openbaart via de kinderwereld de wreedheden die de volwassenen in de Afghaanse Damianvallei begingen.

De kleine, dappere Baktay, die met de opbrengst van twee eieren een schrift koopt en met gloeiendrode wangen op pad gaat, woont op een bijzondere plek in Afghanistan. De locatie is het even onherbergzame als fabelachtige Damian, waar de taliban in 2001 de twee monumentale boeddhabeelden bombardeerde.

De barbaarse vernietiging van het 1500 jaar oude cultuurgoed (in de ogen van de taliban ondeugdelijke, pre-islamitische verafgoding) werd wereldwijd veroordeeld, maar wat voor invloed had al het geweld eigenlijk op de kinderen in het gebied?

Deze vraag moet bij Hana Makhmalbaf hebben gespeeld. De jongste telg uit de beroemde Iraanse filmfamilie Makhmalbaf maakte op 14-jarige leeftijd al eens een documentaire, waarin ze haar filmende zus Samira volgde bij de ’casting’ van een speelfilm in Kaboel. Op 18-jarige leeftijd keerde Hana terug naar Afghanistan om met ’Buddha collapsed out of shame’ haar eigen speelfilmdebuut te maken.

Moeder Marziyeh schreef het scenario, broer Maysam produceerde, en vader Mohsen en zus Samira hebben er vast ook een blik op geworpen. De vijf filmende familieleden opereren al enkele jaren onder de vlag ’Makhmalbaf Film House’.

Ze zijn in Iran even ongewenst als hun films. Ook ’Buddha collapsed out of shame’ – vorig jaar een van de prijswinnaars op de Berlinale –- is in Iran verboden. Het is niet zo moeilijk om in het Afghaanse verhaal ook het Iraanse te herkennen, vooral als het over seksisme gaat.

Zo loopt Baktay op weg naar school in de val van wat oudere jongens die in de bergen oorlogje spelen, dat wil zeggen: eerst spelen ze talibaantje, daarna Amerikaantje. Meisjes worden gevangen omdat ze lipstick dragen, kauwgom kauwen of ’wolvenogen’ hebben. Kortom, alles is toegestaan bij het zondig verklaren van vrouwen.

Het is een gruwelijke imitatie van de volwassen wereld waarin vernedering op vernedering wordt gestapeld. Hana Makhmalbaf filmt het als een innemende, soms wat didactische parabel, in overeenstemming met het verhaal van het Afghaanse meisje dat droomt van school.