Bezuinigen fnuikt het vertrouwen opinie

Het kabinet moet de oproep van CDA en VVD om te schrappen in uitgaven overheid naast zich neerleggen.

Ter bestrijding van de recessie zijn veel beleidsvoorstellen gelanceerd zoals de versnelde uitvoering van infrastructurele werken, renteverlaging door de centrale bank, verruiming van de koopkracht door de verlaging van de btw en van andere belastingen, werktijdverkorting en steun aan individuele bedrijven. Het is echter onwaarschijnlijk dat deze maatregelen veel effect zullen hebben, omdat zij ontwikkeld zijn voor traditionele recessies en voorbij gaan aan het specifieke karakter van de huidige.

In tegenstelling tot voorgaande recessies is de huidige een combinatie van een falend financieel stelsel en van een conjuncturele neergang, die elkaar in een vicieuze cirkelgang wederzijds versterken. Bovendien zitten wereldwijd alle landen in de problemen en is er geen groeier die de krimpende economieën uit het dal kan trekken. Verder wordt algemeen verwacht dat de huidige recessie veel dieper, omvattender en langer zal zijn dan wat we de afgelopen decennia hebben ervaren. Het gevolg is dat het vertrouwen van zowel producenten als consumenten ongekende dieptepunten hebben bereikt, waardoor de recessie verder wordt aangejaagd.

In een zo’n klimaat dient het beleid primair gericht te zijn op herstel van vertrouwen. Versnelde bouw van wegen en spoorwegen, zoals bepleit door de SP en oud-minister Vermeend, voldoet niet aan dit criterium. Immers, zulke projecten komen pas na jaren goed op gang. Ook belastingverlagingen of uitstel van verhoging, zoals van de btw, sorteren weinig effect in een klimaat waarin consumenten de waarde van hun beleggingen voor de helft hebben zien verdampen, pensioenen onder druk staan en massaontslagen dreigen.

Wat dat betreft kan lering worden getrokken uit de belastingverlaging van Bush in mei 2008. Iedere Amerikaans gezin kreeg een cheque van 600 dollar in de verwachting dat dit geld snel uitgegeven zou worden, waardoor de economie uit het slop zou worden getrokken. Echter, slechts 20 procent werd geconsumeerd en de resterende 80 procent werd gespaard of gebruikt om schulden af te lossen. Het gevolg was dat de impuls in een losse flodder ontaardde.

Ook van belastingverlaging voor bedrijven en van renteverlagingen van de centrale banken vallen geen wonderen te verwachten. Het is onwaarschijnlijk dat een renteverlaging van driekwart procent of zelfs meer, pessimistische producenten zal veranderen in investerende optimisten bij de aanblik van omzetten die met tientallen procenten kelderen. De recente renteverlagingen in de VS en Europa, die nauwelijks effect sorteerden, spreken wat dat betreft boekdelen.

Herstel van vertrouwen vereist op de eerste plaats herstel van de kredietverlening. De tegenstrijdige berichten over de onderlinge dienstverlening moeten aanleiding zijn tot scherpere controle en tot maatregelen, die banken er daadwerkelijk toe aanzetten om weer op verantwoorde wijze geld uit te lenen. De verhoging van de hypotheekgarantie en ondersteuning van de woningcorporaties, bijvoorbeeld bij kredietaanvragen, boezemen meer vertrouwen in op de zo cruciale huizenmarkt dan verlaging van de overdrachtsbelasting. Mobiliteitscentra om ontslagen werknemers weer aan een baan te helpen verdienen de voorkeur boven werktijdverkorting, omdat deze bij de verwachte omvang en duur van de recessie onbetaalbaar zal worden. De gematigde loonontwikkeling moet worden voortgezet, maar aan de roep om extra loonmatiging moet geen gehoor worden gegeven, omdat deze de angst voor nog slechtere tijden aanwakkert.

Het kabinet moet niet in een kramp schieten door gehoor te geven aan de oproep van het CDA en vooral de VVD, om fors te bezuinigen. Uiteraard is het van belang de overheidsfinanciën onder controle te houden om te voorkomen dat de staatschuld en de daaraan gekoppelde rentelasten de recessie verder verdiepen en herstel bemoeilijken. Echter, een felle strijd over bezuinigingen zal tot onrust leiden. Het is beter de overheidsuitgaven goed in de hand te houden door vast te houden aan het trendmatige begrotingsbeleid en alleen die crisismaatregelen te treffen die vertrouwen inboezemen.

Bovendien is de twee procent van het binnenlands product als maximum van het begrotingstekort geen harde economische wet. Ook moet het kabinet de druk blijven weerstaan uit Europa, het maatschappelijke middenveld en bepaalde fracties in de Tweede Kamer om de economie te stimuleren met grootschalige investeringen. Ineffectief beleid zal de indruk wekken dat de overheid het spoor bijster is.

Een soortgelijk verhaal geldt voor pleidooien om de recessie te bestrijden met een groene revolutie, zoals recentelijk door Herman Wijffels. Hoe terecht en belangrijk verduurzaming ook is, dit is een zaak van de zeer lange termijn en zal weinig helpen om op korte termijn het vertrouwen onder producenten en consumenten te herstellen en massaontslagen te voorkomen.