Actrice Asta Nielsen was haar tijd ver vooruit

Het Filmmuseum in Amsterdam organiseert een programma rond Asta Nielsen (1881-1972), de eerste Europese filmdiva, die getuige de clip op de website van het Filmmuseum haar tijd ver vooruit was in wiegen en deinen. In de beroemde gauchodans uit haar eerste internationale succesfilm ’Afgrunden’ (1910) steekt zij Rita Hayworths ’Gilda’ naar de kroon. Gehuld in strakke, gladde zwarte jurk rijt zij zwoel op tegen een gewezen minnaar die ze in haar lasso gevangen heeft. De begeleidende pianomuziek maakt er een licht, bijna komisch nummer van, maar de dans blijft wellustig en vrij.

Wellustig en vrij was Asta Nielsen ook in haar echte leven. De Deense actrice met de grote ogen en het voor die tijd dunne jongensachtige lijf, werd geboren in 1881 in Kopenhagen waar ze ontkwam aan een toekomst als winkelmeisje door naar de theaterschool te gaan. Ze kreeg een kind maar trouwde niet. In 1902 begon ze haar carrière op het Deense toneel. In 1910 volgde haar eerste film ’Afgrunden’ waarin ze direct al haar sterke erotische aantrekkingskracht liet zien en haar voor de zwijgende film vrij minimalistische acteerstijl. Bij Asta Nielsen geen rollende ogen en wilde armgebaren. In haar autobiografie ’The Silent Muse’ beschrijft ze dat ze zich tijdens het spelen liever in zichzelf terugtrok. Die ingetogenheid maakt van Nielsen een zeer moderne actrice. Ze beïnvloedde nu beroemdere actrices zoals Marlene Dietrich en Katharine Hepburn. Greta Garbo, met wie Nielsen samen acteerde in ’Die Freudlose Gasse’ zei ooit dat ze alles wat ze wist van Asta Nielsen geleerd had.

Filmhistorica Annette Förster schrijft in Zine (tijdschrift van het Filmmuseum) dat Nielsen niet alleen haar tijd vooruit was als actrice maar ook als zakenvrouw. Zo bedong ze bij de distributiemaatschappij een aandeel in de winst, en kreeg ze samen met haar scenarist, regisseur en eerste echtgenoot Gad de vrije hand in de keuze van verhalen, genres en rollen.

De Internet Movie Database maakt melding van 83 films die Nielsen maakte tussen 1910 en 1932. Het Filmmuseum programmeerde er zeventien die bij vertoning zullen worden begeleid door speciaal gecomponeerde live-muziek.

Hoogtepunten uit het programma zijn ’Hamlet’ en de originele versie van ’Die Freudlose Gasse’, het beroemde Garbo-melodrama waarin Nielsen oorspronkelijk ook een rol vertolkte.