'Kernenergie is een luie oplossing'

Zolang er zo eenvoudig zoveel energie te besparen valt, is kernenergie niet nodig. Bovendien ontneemt het de stimulans voor schone technieken.

Het zat eraan te komen. We wisten in 2000 al dat we onze doelstellingen voor duurzame energie in dit tempo niet zouden halen. Nu ben ik geen getallen- fetisjist, maar ze zijn wel handig om te zien of we al in de buurt komen van onze zwaar bevochten Kyoto-akkoord om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Het 'lage fruit' is al geplukt, nu komt het aan op maatregelen die we niet zomaar achteloos kunnen realiseren.

En daar zit nou net de kneep. Want ook staatssecretaris Van Geel (milieu) krijgt naar eigen zeggen voor allerlei vormen van duurzame energie of energie-efficiency de handen niet op elkaar. Windenergie op land geeft grote problemen met landschapsbeschermers en grootschalige eilanden met windmolens botsen met de stichting Noordzee. Energie uit biomassa vergt grootschalige import van houtresten uit het buitenland. Zonne-energie is nog veel te duur, energie-zuinig bouwen verhoogt de kostprijs van een huis aanzienlijk, de maximumsnelheid voor het particulier autoverkeer verlagen geeft schuim op de lippen van de autolobby. Kortom: duurzaam energiegebruik, het is niet goed of het deugt niet.

Elke vorm heeft zijn eigen groep overtuigde tegenstanders. En al die tegenstanders hebben in wisselende samenstellingen steun van een meerderheid in de Tweede Kamer. Maar er ontstaat nu toch enige nervositeit in de samenleving over de opwarming van de aarde. Er moet wel iets gebeuren. Het is geen wonder dat de staatssecretaris in deze benarde situatie kernenergie als zijn reddingsboei ziet. Dat is een klassiek voorbeeld van verdrijving van de boze geest met Beëlzebul en zoals onze CDA-bewindsman zal weten: daar rust geen zegen op.

Want helaas, de zorgen van de bewindsman en die van ons zullen niet kleiner worden. Allereerst zal de staatssecretaris te maken krijgen met acties. Die zullen in het niet vallen bij alle acties tegen welke vorm van duurzame energie dan ook (misschien met uitzondering van de maximumsnelheid). Alle vergunningen in het kader van de planologie, de milieuwet, de kernenergiewet, zullen tot en met de Raad van State en wellicht het Europese Hof bestreden worden. Tel uit je tijdswinst. Ten tweede, maar wel het belangrijkste, hebben we de opslag van het afval. Daarvoor hebben we voor honderd jaar ruimte, aldus de staatssecretaris. Maar wat is honderd jaar? Bij een toenemend energiegebruik -met kernenergie zal de bezuinigingsimpuls geheel verdwenen zijn- zal die ruimte veel eerder opgebruikt zijn. De overheid als tovenaarsleerling.

Een ander ernstig probleem is dat meer kernenergie de wetenschappelijke en commerciële prikkel wegneemt voor technologisch onderzoek naar energie-efficiency. Kernenergie is een luie oplossing. De huidige ontwikkelingen van kleine hoog-capaciteitswindmolens, woningen en bedrijfsgebouwen met een verwaarloosbaar energiegebruik, nieuwe technieken met zonne-energie, hybride motoren, energie-opwekking uit zoutgradiënt, opslagmogelijkheden en wellicht hergebruik van CO2: het zal allemaal minder belangrijk worden. Dan verdwijnt de sense of urgency.

Ik hoor het sommige ministers al zeggen: waarom extra geld naar al dat onderzoek als de kosteneffectiviteit van kernenergie al zo groot is? We zijn gekke Henkie niet. Maar, zeg ik dan, wilden we ons niet manifesteren als een kenniseconomie? Daarvoor is technologische vernieuwing en onderzoek nodig, ook op het gebied van energie-efficiency. Die inspanningen verdienen zich terug, kijk maar naar de koersen van de milieu-, de energie- en watertechnologiefondsen. Voor technologische ontwikkeling zijn geweldige kansen. China en India zitten te springen om energiebesparingstechnieken. Ab Pilgram stelt terecht dat meer nadruk op zo'n technologische stimulans de Amerikanen, de grootste broeikas-vervuilers, binnen de kortste keren terug zal brengen in een verbond met Europa en Japan (Trouw, 17 februari).

De markt en wetenschap willen deze uitdaging graag oppakken. Laten we niet wachten op de nauwelijks in beweging te krijgen VN-conferenties, maar laten we die dynamiek gebruiken, en niet frustreren, door goedkope 'atoomstroom' op de markt te brengen.

Hebben we er de tijd nog voor? Of, om met Willem Breedveld te spreken: is het wel verantwoord om die kerncentrales níet te bouwen? Ik zou het om willen draaien. Is het verantwoord instrumenten die voor de hand liggen en die geen enkele schade aan het milieu veroorzaken, te laten liggen?

Waarom wordt er geen maximumsnelheid van 100 km ingevoerd? Waarom wordt er nog steeds geen belasting ingevoerd op het gebruik van de auto in plaats van op het bezit? Waarom worden aso-bakken niet extra belast? Huizen worden duurder door technische voorzieningen die het energiegebruik drastisch naar beneden brengen, maar de kosten verdienen zich binnen afzienbare tijd terug. Waarom zijn we daar tegen? Waarom bouwen we niet nog meer energiecentrales die op afval lopen? Waarom zien we nog steeds winkelbedrijven die hartje winter de toegangsdeuren wijdopen hebben staan? Wanneer maken we nu eindelijk ernst met het belasten van onze CO2-uitstoot in het vlieg- en scheepvaartverkeer?

En als het gaat om de zekerstelling van energie: we hebben nog gas onder de Waddenzee, wat zonder noemenswaardige effecten voor de bodem gewonnen kan worden. Daar hebben we de kernenergie ook niet voor nodig.

Ik weet beter dan wie ook dat je als bewindspersoon van milieu met dergelijke maatregelen niet de populariteitsprijs krijgt. Maar is het niet wonderlijk dat we als politiek en samenleving wel de verantwoordelijkheid willen nemen voor het bouwen van kerncentrales en dat voor de introductie van redelijk onschuldige maatregelen en technologische impulsen zo weinig politiek draagvlak bestaat?

Dit kabinet heeft vele wetten ingevoerd waar in de maatschappij weinig behoefte aan was, denk aan de nieuwe zorgverzekering. Een kabinet dat werkelijk bezorgd is over de klimaatverandering zal ook op dit terrein moed moeten tonen.

Kom op kamerleden, leg het hoofd niet in de schoot, maar leg de vinger op de zere plek; we hebben geen behoefte aan kernenergie, maar aan moedige politici. Met het rigoureus invoeren van alle opties om te besparen halen we onze doelstellingen. En dan heb ik het nog niet eens over onze technologische vooruitgang.