Taboe in vrijwel heel Europa

Het ging bij de Italiaanse Eluana niet om euthanasie, maar landen waarin actieve hulp bij zelfdoding taboe is, beleven wel periodiek affaires van dit kaliber. Ook in Nederland leven nog wilsonbekwame comapatiënten door.

De Fransman Vincent Humbert raakte door een auto-ongeluk volledig verlamd, blind en stom. Alleen zijn intellectuele vermogens waren nog in tact. Hij trok in 2003 de aandacht met een brief aan de toenmalige president Jacques Chirac waarin hij vroeg waardig te mogen sterven. Het antwoord was begripvol, maar negatief. Vervolgens injecteerde Vincents moeder Marie haar zoon met slaapmiddelen, waarna hij in coma raakte. Een arts schakelde vervolgens de beademingsapparatuur uit en gaf Vincent daarna middelen om zijn dood te bespoedigen.

De affaire-Humbert, waarbij moeder en arts uiteindelijk niet werden vervolgd, leidde in 2005 tot een nieuwe wet op levensbeëindiging. Vincent zou er niets aan gehad hebben. De wet gaf terminale patiënten het recht een behandeling te staken. Maar Vincent Humbert was niet terminaal en actieve hulp bij zelfdoding bleef verboden.

Dit jaar probeerde Chantal Sébire, die door een zeldzame vorm van kanker in haar gezicht de ’olifantenvrouw’ werd genoemd, het recht om te sterven bij de rechter op te eisen. Tevergeefs. In Nederland, België, Zwitserland of Luxemburg had zij, en Vincent trouwens ook, om hulp kunnen vragen. Maar dat zou niet makkelijk zijn geweest vanwege de vele strikte voorwaarden (zoals bijvoorbeeld een vertrouwensband tussen patiënt en arts) die deze landen aan euthanasie stellen. Zwitserland is overigens een geval apart, hier mag elke burger helpen met zelfdoding.

In Frankrijk volgde op de affaire-Sébire opnieuw discussie, onder meer over de vraag of er niet een bepaling voor uitzonderlijke gevallen in de wet opgenomen moest worden. Ook werd er op gewezen dat patiënten en ziekenhuispersoneel de wet in de praktijk vaak ontduiken.

Eind vorig jaar is de Franse wet geevalueerd door een parlementaire commissie en opnieuw ziet het er niet naar uit dat er een verruiming in zit. Volgens deze commissie heeft de wet een antwoord op bijna ’alle problemen’. De commissie ging ook naar Nederland en België, maar werd niet erg enthousiast van die bezoeken. „De criteria op grond waarvan men een recht op de dood kan krijgen, zoals dat er sprake moet zijn van ’ondraaglijk lijden’, zijn vaag”, oordeelde aldus commissievoorzitter Jean Leonetti. „En in België komen ook psychiatrische patiënten in aanmerking voor euthanasie.”

In Nederland is door velen met verbazing gereageerd op het getouwtrek rond de Italiaanse comapatiënte Eluana Englaro. Maar ook in Nederland leven mensen in een permanent vegetatieve toestand. Vanwege hun wilsonbekwaamheid is het moeilijk te beslissen over hun behandeling. Wel is het zo dat steeds vaker de kunstmatige voeding wordt gestaakt.