Licht in duisternis van ING-steun

„Het enkele dwaallicht dat er nog anders over denkt, zal ik overtuigen”, zei Wouter Bos dinsdag in het debat over de jongste steunoperatie aan ING. Want de minister van financiën weet het zeker: de overeenkomst die hij sloot met de bank en verzekeraar heeft niet alleen de zorgen van beleggers en spaarders weggenomen. De kans is ook nog eens groot dat de overheid winst zal maken op de transactie.

Die redenering tart de logica, vonden ook veel Kamerleden. Hoe kan een bank bijna bezwijken onder de last van een Amerikaanse hypothekenportefeuille, en een minister vervolgens claimen dat hij er wel winst op kan maken? Weet de minister het soms beter dan de markt, zo vroeg Kees Vendrik (GroenLinks) zich retorisch af. Nee, zo betoogde Bos, want die markt functioneert op het moment niet. Angst en paniek overheersen, en zicht op de werkelijke waarde van de hypotheken is er daardoor niet meer.

Bos is zeker niet over één nacht ijs gegaan. Een Amerikaans analistenbureau onderzocht de hypotheken van ING tot op postcodeniveau, en schetst twee scenario’s. In het basisscenario maakt de staat uiteindelijk 2 miljard euro winst, een stressscenario projecteert een verlies van 600 miljoen euro. Maar waar is dat eigenlijk op gebaseerd?

Het basisscenario gaat uit van een daling van de huizenprijs van 35 procent vanaf de vorige piek, in 2006. De bekendste index voor de huizenprijzen in de VS, de Case-Shiller-index, laat tot november vorig jaar al een daling zien van 27 procent. Hoeveel de huizenprijzen sindsdien zijn gedaald is niet bekend, maar dát ze verder zijn gedaald wel. Met andere woorden, de grens van 35 procent in het ’winstscenario’ nadert in rap tempo.

Een tweede aanname is het werkloosheidspercentage in de Verenigde Staten, dat deels een voorspellende factor is voor hoeveel mensen hun hypotheek niet meer terug zullen betalen. In het basisscenario is de verwachting dat de werkloosheid maximaal 8 procent zal worden. Gisteren werd echter bekend dat die nu al 7,6 procent bedraagt, terwijl maandelijks nog altijd meer dan een half miljoen banen in de VS verdwijnen.

Verder is 40 procent van de hypotheken van de ING-portefeuille uitgegeven in de staat Californië, die momenteel technisch failliet is en zijn rekeningen niet langer betaalt. Waar de Amerikaanse overheid de recessie tracht te verzachten door de vraaguitval in de private sector met overheidsuitgaven te compenseren, zitten in Californië zowel de publieke als de private sector met grote financiële problemen. Dat betekent dat niet alleen bankiers en huizenbouwers hun baan kwijtraken, maar ook brandweermannen en onderwijzers.

Hoe de situatie in de VS zich verder zal ontwikkelen is ongewis, maar het optimisme van Bos is opmerkelijk. De waardering in de markt voor Amerikaanse hypotheken bestaat niet alléén uit angst en paniek – er zijn goede redenen te vrezen voor forse verliezen. Hopelijk vallen die verliezen mee, mogelijk zal er sprake zijn van winst; maar dit dwaallicht heeft de minister nog niet overtuigd.