Militair denken doordrenkt politiek Israël

De Israëlische verkiezingen staan in het teken van veiligheid en een sterke leider. Het gevolg van ’Gaza’ en een politieke cultuur die rechtser en militaristischer is geworden.

Op de ringweg van Tel Aviv concurreren de verkiezingsborden met elkaar. Op de een staat een enorm portret van een wegkijkende Tzipi Livni, de lijsttrekster van de Kadimapartij, met de tekst ’Tzipi Livni, zwak in veiligheidszaken’.

De poster is er geplaatst door de rechtse Likoed, die ernaast nog een enorme poster heeft hangen, maar dan van een serieuze Benjamin Netanjahoe, met de tekst ’Netanjahoe, sterk in veiligheidszaken’. Verderop kijkt Arbeiderspartijleider Ehoed Barak de automobilisten strak aan: ’Barak, een echt leider als het erop aan komt’.

De boodschap is duidelijk: de beide heren staan zich voor op hun ’krachtige’ aanpak en de dame, die zichzelf presenteert als een leidster van een ander soort, heeft zich op dat gebied nog nooit bewezen.

„De recente strijd in Gaza vormt de context waarbinnen de verkiezingsstrijd zich afspeelt”, zegt de socioloog Yagil Levy. „Elk debat over ’civiele’ zaken (onderwijs, sociale voorzieningen) is naar de achtergrond verdreven. Terwijl ’Gaza’ bijvoorbeeld de discussie over de plaats van de Palestijnen in Israël zelf heeft geradicaliseerd.” Rechts maakt ze openlijk uit voor vijfde colonne die heult met de vijand en wil hun rechten beperken, en dat is nu legitiem.

Levy is dé onderzoeker in Israël naar de verhouding tussen politiek en leger. In zijn boek ’Van volksleger naar leger van de periferie’, beschrijft hij hoe de Israëlische strijdkrachten havikachtiger zijn geworden. Jarenlang waren met name de (linkse) kibboetsjongeren oververtegenwoordigd in de officiersrangen.

Hun plaats is ingenomen door de rechtse nationaal-religieuze jongeren, de jongens met de gehaakte keppeltjes, de kolonisten. De eenheden bestaan uit jongeren uit de periferie, voor wie het leger hun entreekaartje vormt tot de Israëlische samenleving – zoals bijvoorbeeld de kinderen van de Russische immigranten. En ook zij hebben vanuit moedertje Rusland vaak een rechts-nationalistisch denken meegenomen.

Het maakt alles bij elkaar dat het Israëlische leger, net als de Israëlische maatschappij, rechtser is geworden. Yagil: „Voor de verhouding tussen leger en politiek betekent het dat het leger ontvankelijker is voor de invloeden van rechts. Zo wordt bijvoorbeeld de ontruiming van nederzettingen of het tot de orde roepen van kolonisten op de Westoever moeilijker. Feit is dat allerlei afleidingstactieken werden toegepast om de ontruiming van één huis in Hebron met kolonisten, geheim te houden, en uiteindelijk werd niet het leger maar de grenspolitie ingezet.”

De socioloog gelooft niet dat ’de generaals’ in Israël de agenda bepalen. Hun invloed is veeleer een gevolg van de heersende militaire cultuur, waarbij de politiek groot gewicht hecht aan het standpunt van het leger. Bij de acties in Gaza was het juist de legertop die aarzelde en een remmende werking had op de politieke leiders.

Volgens Levy is het militaristische denken –waarbij de militaire optie vaak de voorkeur heeft– het afgelopen decennium toegenomen. Als oorzaak noemt hij het mislukte Oslo-(vredes-)proces, de ook als mislukt ervaren evacuatie uit Gaza, en ontwikkelingen in de Arabische wereld, Hamas en het Iraanse streven naar de bom. Die politieke cultuur wordt intern verder gevoed door het religieuze militarisme en het wereldbeeld van velen van de meer dan één miljoen Russische immigranten, met hun islamofobie en anti-Arabisme.

Levy: „Het is die mengeling van de restanten van het Israëlische rationele militaire denken met het religieuze radicalisme en het nationalistische machtsdenken van de immigranten, die hier de komende jaren de toon zal bepalen. Je kan het nu al zien in de verkiezingen dinsdag.”