Stimuleringspakket moet economie aanjagen

Eerst was bondskanselier Merkel weifelend en afwachtend. Nu tuimelen de maatregelen tegen de crisis over elkaar heen.

Vijftig miljard euro om arbeidsplaatsen veilig te stellen, honderd miljard als borg voor de industrie, tien miljard deelname in de Commerzbank –ineens zit er vaart in de crisispolitiek van Duitsland. Een week geleden leken de coalitiegenoten CDU/CSU en SPD nog een taaie strijd te gaan voeren over de te nemen maatregelen. Deze week regende het initiatieven en compromissen.

Maar het regende ook verontrustende berichten. De werkloosheid, die tot en met november nog was gedaald, heeft nu al weer de magische grens van drie miljoen overschreden. Het aantal opdrachten voor de industrie is het afgelopen jaar met bijna dertig procent afgenomen, een daling die de laatste maanden alleen maar sneller gaat, vooral wat betreft de buitenlandse opdrachten.

Michael Burda, hoogleraar economie aan de Humboldt Universiteit in Berlijn, vindt vooral de stijgende werkloosheid een veeg teken. „Dat is altijd een vertraagde indicator. Het betekent dat de crisis al heel lang zijn werk doet. De crisis is als een tsunami: je ziet wel iets komen, maar hoe erg het is, daar heb je lange tijd geen idee van.”

De Amerikaanse econoom, opgeleid op Harvard, gaat er prat op dat hij al in november vorig jaar in het weekblad Der Spiegel ’de grootste crisis sinds de jaren dertig’ voorspelde. In een gesprek met de buitenlandse pers deze week trok hij de vergelijking door. „Barack Obama zit in een soortgelijke situatie als president Roosevelt in 1933. Hij staat op een beslissende tweesprong.”

Roosevelt nam de foute afslag, de crisis werd erger. Maar we weten nu meer, zegt Burda. „Toen zat de econoom John Maynard Keynes nog aan zijn baanbrekende theorie te werken.” Obama heeft uitstekende adviseurs, weet Burda, en die zullen niet de fouten van destijds herhalen. „Obama zit op de goede lijn: niet blindelings de auto-industrie steunen maar investeren in infrastructuur.”

Daar moet Merkel zich aan spiegelen, meent Burda. „Ze zit sowieso te wachten op wat Obama gaat doen.” De maatregelen die nu in Duitsland op tafel liggen, vindt hij niet onverstandig. „Zolang ze de vraag maar stimuleren –dat is het belangrijkste. Alleen daarmee redt je duurzaam arbeidsplaatsen. Niet door zwakke banken en ondernemingen overeind te houden.”

Burda heeft er bezwaar tegen dat politici conjunctuurmaatregelen gebruiken voor andere doelen dan het stimuleren van de vraag. „Het bevorderen van alternatieve energie of het subsidiëren van zuinige en milieuvriendelijke auto’s zijn bijzaken, waar politici mooie sier mee willen maken.”

Voor het Europese beleid heeft Burda geen goed woord over. Er is geen coördinatie en de lidstaten zijn niet bereid elkaar te helpen. Dat het nog goed gaat, komt doordat de politici, ondanks hun gebrek aan economische kennis, geen desastreuze beslissingen nemen. „Gelukkig zegt nog geen enkel land: ik stap uit de euro, want dan is het leed niet te overzien.”

Het Duitse politieke gesteggel van de afgelopen week over verlaging van de belastingen (CDU/CSU) danwel verlaging van de ziektekostenpremie (SPD) vindt Burda irrelevant. „Van belastingverlagingen staat wetenschappelijk vast dat ze geen effect hebben. En de voorgestelde verlaging van de ziektekostenpremie compenseert nauwelijks de eerder afgesproken verhoging.”

Het ziet ernaar uit dat de Duitse politici de crisis ernstig genoeg opvatten om snel compromissen te sluiten. Vandaag wil de coalitie met een uitgewerkt voorstel komen. Woensdag debatteert het Duitse parlement, de Bondsdag, erover. Als het lukt, heeft de regering in minder dan twee weken tijd een pakket van ruim 150 miljard voor elkaar gebokst. Ongewoon snel voor de stroperige Duitse politiek.