Les in democratie

weblog Voer maar belastingen in, dan voelt de burger in zijn portemonnee dat de regering zijn werk niet goed doet en verandert het stemgedrag. In Noord-Irak klinkt dit niet als een open deur.

Daar wordt alles betaald uit de olie-inkomsten, mort het volk maar stemt toch weer op dezelfde twee grote partijen.

Hoe moet een democratie werken? was de vraag waarmee de Amsterdamse advocaat Frank van Haren eind december in de Koerdische hoofdstad Irbil aan het werk ging. Hij leidde twee workshops; een met journalisten en een met politici/advocaten. Ze hingen aan zijn lippen, want veel over de democratische praktijk is nieuw in Irak, dat immers dertig jaar onder de dictatuur van Baath zuchtte.

Van Haren beet het spits af van een aantal workshops die ik organiseer om journalistiek en politiek in Irak dichter bij elkaar te brengen. Eind januari reizen twee Nederlandse ex-parlementariers af naar Irbil om hun collega’s in het Koerdische parlement nader in te lichten over hun rechten, plichten en rol in een democratisch systeem.

Op mijn verzoek beschreef Van Haren wat hem het meest opviel tijdens de workshops:

,,De Trias Politika, de scheiding der machten met checks and balances, moet voortdurend gerepeteerd moet worden. Dit uitgangspunt van democratie is nog lang geen automatisme in het dagelijks denken in Iraaks Koerdistan. Uiteraard komt daarbij de driehoek volk, media en bestuur ook aan de orde, naast het feit dat er meer afstand moet komen tussen bestuur en parlement en meer diversiteit en een serieuze oppositie in het parlement.

Tijdens de twee workshops die ik in de Koerdische hoofdstad Irbil gaf, trof ik een grote vraag naar en behoefte aan kennis, waarmee de nieuw verworven democratie een bestendige basis in de (sociale) rechtsstaat kan krijgen. De wil om nu door te pakken naar een moderne democratische sociale rechtsstaat is naar mijn waarneming erg sterk en algemeen aanwezig.

Niemand stelde zich op met een houding als zou het begrip van de werking van democratie al voldoende zijn. De honger naar onderricht en kennis trof ik bij alle deelnemers, journalisten, advocaten, openbaar ministerie en bestuurders/politici/partijleden en ook de rechters lieten uitdrukkelijk weten dat zij zitten te springen nadere scholing.

Een zeer concrete verandering op korte termijn is de inrichting door de rechtbank van een bestuursrechtkamer waar klachten kunnen worden ingediend over corruptie. Zo'n ‘corruptiekamer’ zou wel eens een heel zichtbaar vliegwiel van de ontwikkeling van de democratie kunnen gaan vormen. Laten we blijven hameren op de noodzaak dat de zittingen en uitspraken van de rechtbank openbaar zijn.

Uiteindelijk bleek in de bespreking van de positie van de Muchtar (een soort wijkburgemeester, een erfenis van het Baath-regime) dat deze ‘functionaris’ geen of onvoldoende legitimatie in de wet kent, terwijl hij toch verantwoordelijke zaken als registratie van woonplaats en overlijden in zijn pakket schijnt te hebben.

Nog afgezien van de vraag of de invoering van belastingen de werking van de democratie zou kunnen bevorderen, is gebleken dat de oefening waarbij de cursisten belastingen in volgorde van pioriteit moeten bedenken, hen een heel goed handvat biedt om concrete en actuele problemen in de regio onder woorden te brengen. Volgens mij brengt overigens de ontwikkeling van (de beschaving) en de democratie in een bepaalde fase onherroepelijk belastingheffing met zich mee.

Het viel mij ook op dat men (de politici/partijleden) beducht is voor het invoeren van onbegrepen nieuwe regelgeving. Ik heb de indruk dat men heel veel aandacht heeft voor mijn presentatie van de mogelijkheid (en verplichting) om bij (grote) veranderingen ook (ruime) overgangsregelingen in te bouwen. Dat lijkt mij een positieve en verstandige houding.’’

Frank van Haren is advocaat bij Hamerslag en Van Haren in Amsterdam.