Muziek als spirituele reisgids van de Amerikaanse woestijn

Het Asko Ensemble en het Schönberg Ensemble traden natuurlijk al veel langer samen op in grote producties – officieel zijn ze al sinds september 2008 gefuseerd tot het grootste ensemble van Nederland.

Op 1 januari vond het officiële samenvoegingsconcert plaats in het eerste concert van de Donderdagavondserie in het Amsterdamse Muziekgebouw. Met feestelijke champagne na.

Op het programma stond het anderhalf uur durende ’Des canyons aux étoiles’ (1974) van de Franse componist Olivier Messiaen (1908-1992). Symbolisch, omdat het kersverse maar vertrouwde Asko|Schönberg in dit stuk ooit voor het eerst de krachten bundelde; symbolisch omdat het Messiaen-jaar 2008 hiermee definitief werd afgesloten; symbolisch ten slotte omdat het werk in 1974 werd gecomponeerd voor de herdenking van de Declaration of Independance van de Verenigde Staten. Dit was een klinkende onafhankelijkheidsverklaring.

Messiaen haalde zijn inspiratie voor het stuk uit de landschappen van Utah en Arizona. De woestijnen, de flora en de fauna van het zuidwesten van Amerika waren voor de religieuze Fransman een herinnering aan het verloren Paradijs.

De muziek schreef zich vervolgens als vanzelf: Messiaen hoefde naar eigen zeggen alleen maar op te schrijven wat hij zag, vanaf de wanden van de canyons tot de sterren ver daarboven. ’Des canyons aux étoiles’ laat zich bijna beluisteren als een spirituele reisgids, met luide samenklanken in blazers en strijkers, net zo fel gekleurd als de rotsen, met uitgecomponeerde vogelroepen en met koraalmelodieën als gregoriaanse gezangen.

Vijf jaar geleden voerde Asko|Schönberg onder Reinbert de Leeuw het stuk voor het laatst uit in het Amsterdamse Concertgebouw. In het Muziekgebouw klonk het virtuoos gespeelde werk donderdag transparant en nabij, met pianiste Pauline Post en hoornist Wim Timmermans als vurige solisten. Bij ieder deel veranderde het zaallicht van kleur, zodat je je werkelijk tussen de bontgekleurde rotsen waande.

In de krachtige uitvoering maakten ensemble en solisten de muziek van Messiaen tot een buitengewoon fysieke ervaring: Post spleet eigenhandig rotsen en bood uitzicht op de hemel in twee lange solo’s; strijkers, blazers en slagwerkzetten de zaal in lichterlaaie; en in zijn virtuoosdelicate ’Appel interstellaire’ schitterde de poëtische Timmermans als eenzame ster op grote hoogte.