Inhoud: een hele boekenkast

Je hoort het steeds vaker: het elektronische boek gaat het gedrukte exemplaar overbodig maken. Hele boekenkasten kun je op een e-book reader zetten. En ja, je kunt de teksten ook op het strand in de volle zon lezen. Co Welgraven onderzocht de nieuwe mogelijkheden. Wat kan het ding en waarom wil Nederland er nog niet aan? Ook haalde hij David Copperfield binnen op zijn iPhone. „Bij het derde hoofdstuk begint de irritatie toe te slaan.”

Een modale boekenplank van tachtig centimeter kan zo’n dertig boeken herbergen - groot en klein, dik en dun, alles door elkaar. De inhoud van vijf van die planken (en dan heb je het al over een flinke kast) past in een apparaat dat qua afmetingen het midden houdt tussen een notebook en een mobiele telefoon. En als je er ook nog eens een extra geheugenkaart in doet, kun je er de complete bibliotheek bij je om de hoek in stoppen. E-book reader is de naam, vrij vertaald: lezer van het elektronische boek.

Het ding past in elke tas en is overal makkelijk te gebruiken: op het strand, zelfs bij fel zonlicht, in de trein, in de woonkamer, ook in de hoeken waar het licht abominabel is. Terwijl het scherm – anders dan bij een computer – niet eens verlicht is. Het is een buitengewoon heldere, rustige letter die je tegemoet straalt, in grootte en vorm te veranderen zodat slechtzienden en/of bejaarden alles kunnen lezen en niet, zoals bij het papieren boek, aangewezen zijn op een select aantal titels.

De lezer van een e-book kan met een vingerdruk door de pagina’s heen lopen, vooruit of achteruit, kan een trefwoord opzoeken, of een persoon, zodat het traditionele register achterin overbodig lijkt te worden. Bij sommige e-book readers kun je aantekeningen maken, in de kantlijn bijvoorbeeld, of passages onderstrepen of van uitroeptekens of vraagtekens voorzien, zoals je dat in een ’gewoon’ boek ook doet. Je kunt zelfs een ezelsoor aanbrengen zonder dat je partner boos hoeft te worden omdat je z’n boek hebt beschadigd. Het is trouwens niet eens nodig, want het apparaat onthoudt precies waar de lezer gebleven is.

Zitten er dan helemaal geen nadelen aan? Zeker. Je mist de geur en omvang van het traditionele boek, zoals Rob Schouten dat verderop in deze bijlage mooi omschrijft. Het downloaden van een nieuw boek veroorzaakt veel minder opwinding dan het kopen en vervolgens doorsnuffelen van een nieuw boek. Als iedereen over tien, twintig jaar de boekenkasten de deur uit heeft gedaan en in de plaats daarvan een of twee strak vormgegeven readers op de salontafel heeft liggen, kun je als bezoekers aan de boekruggen niet meer zien met wat voor persoon je te maken hebt.

In de Verenigde Staten is het e-book al helemaal doorgebroken. Van de bestsellers uit de diverse lijsten (fictie, non-fictie, enzovoorts) is zo’n negentig procent elektronisch leverbaar, beweren de uitgevers. De internetboekhandel Amazon.com biedt inmiddels een keus uit ruim tweehonderdduizend titels, van allerlei genres. Binnen een paar seconden kan de klant een boek downloaden en lezen, een uitkomst als je ’s avonds op de camping merkt dat je nu al door je reisvoorraad boeken heen bent.

Amazon verkoopt zelfs een speciale e-book reader: de Kindle, die overigens (nog) niet in Nederland te koop is - Nederlanders kunnen dus ook (nog) niet elektronische boeken bij Amazon kopen. De Kindle valt op omdat-ie wit is, terwijl de meeste readers zwart zijn. Het lijkt op een mislukt Apple-apparaat, goedkoop van vorm dat zo uit elkaar lijkt te vallen. Maar het ding kan veel: je kunt er wireless boeken mee downloaden, zonder tussenkomst van de computer - een stap die bij de meeste readers wél nodig is.

Ook is het in Amerika inmiddels volledig normaal dat een uitgever vermeldt of een boek als e-book beschikbaar is – het antwoord is trouwens meestal ja. De prijs is ruwweg zo’n kwart tot een derde lager dan het papieren exemplaar, de uitgeverij heeft immers geen kosten voor papier, opslag en distributie. Amerikaanse boekrecensenten hebben zich inmiddels aangeleerd om bij een bespreking het ISBN-nummer, de prijs van het e-book en de website van de uitgever te vermelden.

Europa loopt behoorlijk achter. Alleen Groot-Britannië kan het tempo van de Amerikanen nog enigszins bijbenen, maar daar wordt dan ook dezelfde taal gesproken: de Britten kunnen dus profiteren van het grote taalgebied. De Britse boekwinkelketen Waterstone heeft een contract met Sony gesloten en verkoopt de e-book readers van deze Japanse elektronicagigant. Het Waterstone-filiaal in de Amsterdamse Kalverstraat heeft ze ook korte tijd in voorraad gehad maar daar zijn de readers inmiddels niet meer te koop: Sony wil dat ze pas in het voorjaar op de Nederlandse markt komen. Dat kan het e-book wel een behoorlijke push geven: in landen waar-ie al op de markt is, gaat de Sony-reader door voor één van de beste, en bovendien één van de goedkoopste.

Er zijn inmiddels in ons land wel een paar andere e-book readers te koop: de Cybook en de BeBook bijvoorbeeld (rond de driehonderd euro), en de wat duurdere iLiad . Helaas zijn er nog maar zo’n zeshonderd Nederlandstalige titels in e-book te verkrijgen, een schijntje vergeleken bij de tweehonderdduizend titels van Amazon in de VS. Al jaren is het wachten op de doorbraak; wie het archief ingaat ziet dat er al in 2000 druk werd gespeculeerd over de revolutie die het elektronische boek zou veroorzaken.

Dat het daar nog niet van gekomen is, ligt volgens kenners aan het kleine taalgebied waardoor de kosten van het e-book voor de uitgevers nog vrij hoog zijn, en aan de angst bij diezelfde uitgevers dat het papieren boek net als de cd weggevaagd wordt als het e-book aanslaat.

Maar de ervaring in de VS laat zien dat de boeken- en cd-markt niet zomaar met elkaar te vergelijken zijn en dat er niet in plaats van, maar náást het papieren boek ruimte is voor het e-book waarmee de ouderwetse uitgevers nadrukkelijk aan de weg timmeren. Als er prijs van readers gaat dalen, en er komen betere exemplaren, dan kan het e-book ook zeker in Nederland op grote schaal doorbreken.