Nieuwbouw ziekenhuizen komt niet van de grond

De geldstroom voor de bouw van ziekenhuizen stokt door een ongezonde cocktail van rammelende investeringsplannen, stelselwijzigingen in de zorg en de kredietcrisis.

Ziekenhuizen hebben moeite financiering te krijgen voor nieuwbouw. Volgens de banken rammelen de investeringsplannen van de zorginstellingen. Maar die wijten de onduidelijkheid van hun plannen weer aan de kredietcrisis en omvangrijke stelselwijzigingen in de zorg, zegt een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ).

Toch moeten ziekenhuizen ook de hand in eigen boezem steken, vindt André Loogman, hoofd zorg van onderzoeksbureau Price Waterhouse Coopers. „Plannen die ziekenhuizen indienen om leningen te krijgen, zijn geregeld onvoldoende grondig doorberekend en onderbouwd. Voor een deel heeft dat te maken met onwennigheid en onduidelijkheid over nieuwe regels die sinds januari 2008 van kracht zijn. Maar ziekenhuizen moeten ook meer werk maken van bijvoorbeeld markt- en concurrentieanalyse en lange termijn planning. Bestuurders moeten investeringsplannen veel meer dan nu als businesscases behandelen waarin dat soort zaken worden meegenomen.”

Er staat voor ongeveer drie miljard euro aan ver- en nieuwbouwplannen op stapel, onder meer in Den Bosch (bouw inmiddels begonnen), Den Helder, Sittard, Gouda, Zwolle en Delft. Deze projecten lopen mogelijk vertraging op. Bij het Delftse Reinier de Graaf Ziekenhuis leidde onduidelijkheid over financieringsregels volgens de directie tot het afblazen van de geplande nieuwbouw. De bouwkosten van het nieuwe ontwerp bleken niet betaalbaar uit de inkomsten van de instelling.

Het nieuwe Orbis Medisch Centrum in Sittard-Geleen kampte vorig najaar met financieringsproblemen. Details over de bekostiging van de nieuwbouw bleken niet helder. Aannemers vergrendelden de nieuwbouw van het ziekenhuis, tot de directie de openstaande rekeningen betaalde.

De algehele financiële onzekerheid ontstond toen ziekenhuizen vanaf januari 2008 geen overheidsgeld meer kregen voor het beheer van vastgoed. De instellingen moeten deze zogenaamde kapitaallasten nu zelf opbrengen. Deze bedragen gemiddeld zo’n 12 tot 13 procent van de omzet van een ziekenhuis. Met de invoering van marktwerking is de bekostiging van de zorg echter ingrijpend gewijzigd en zijn inkomsten en uitgaven onduidelijk. Hierdoor raakt ook de financiële onderbouwing van bijvoorbeeld een investering in nieuwbouw verstoord. De woordvoerder van de NVZ: „André Loogman heeft tot op zekere hoogte gelijk, sommige investeringsplannen van ziekenhuizen kunnen beter onderbouwd worden. Tegelijkertijd schept de overheid zoveel onzekerheden, dat het moeilijk is om tot een goede onderbouwing te komen. Dat levert moeilijk te omzeilen zwarte gaten in de financieringsplannen op.”

Banken hebben daardoor geen goed zicht op de financiële positie van sommige ziekenhuizen. Intussen blijft de overheid bezuinigen en moeten ziekenhuizen hun balansen verder aanpassen. De woordvoerder: „Banken worden hierdoor terecht kritisch. Investeren in gebouwen is ook nu nog wel mogelijk. Bij de beoordeling van investeringsplannen scheiden banken het kaf van het koren. Ons probleem is dat door de kredietcrisis ook goede plannen geschrapt dreigen te worden. De overheid kan dit voorkomen door duidelijk te zijn, mogelijke garantstellingen te geven en geplande bezuinigingsplannen los te laten.”

Het besluit om ziekenhuizen verantwoordelijk te maken voor hun vastgoed werd, deels op initiatief van de instellingen zelf, genomen in 2003. Dit moest een betere besteding van het geld stimuleren. De woordvoerder van de NVZ: „Nu wordt bijvoorbeeld nagedacht over het delen van keukens en laboratoria met andere instellingen. Nieuwbouw betekent niet alleen het neerzetten van nieuwe beddentorens of nog meer vierkante meters aan bestaande gebouwen vast punniken, maar bijvoorbeeld ook het realiseren van ziekenhuissteunpunten bij verpleeghuizen in de regio.”

De kwaliteit van veel ziekenhuisgebouwen voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Sommigen krijgen alleen nog een tijdelijke gebruiksvergunning van de brandweer. Nieuwbouw stelt ziekenhuizen in staat zich aan te passen aan de laatste technieken. Daarnaast kunnen zorginstellingen de patiënt meer comfort te bieden, zoals één bed per kamer, kortere doorlooptijden en dus kortere wachttijden.