Pittige kritiek op farmareuzen

Geneesmiddelfabrikanten deelden bij de marketing van cholesterolpillen cadeaus uit aan artsen, om hun voorschrijfgedrag te beïnvloeden.

Pfizer en AstraZeneca, de producenten van de cholesterolpillen Lipitor en Crestor, hebben met hun marketing de grenzen opgezocht. En soms ook overschreden. Dit blijkt uit twee onderzoeksrapporten van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). Trouw kreeg de rapporten na een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur. Grote delen van de documenten bleken onleesbaar gemaakt.

Er komt geen nader onderzoek naar de handelwijze van de fabrikanten, aldus de inspectie. Het strafrecht zou een te zwaar middel zijn en bovendien is er al te veel tijd verstreken.

De inspectie besloot in 2006 tot het onderzoek na berichten over de agressieve marketing van dure cholesterolpillen, die voor veel gebruikers nauwelijks of geen meerwaarde hebben ten opzichte van goedkope, patentloze middelen. Bij de inspectiebezoeken zijn twaalf verhuisdozen met documenten meegenomen.

Er is al lange tijd discussie over de marketing van Crestor en Lipitor. Deze middelen kosten per maand meer dan 20 euro. Het merkloze simvastatine, dat niet meer door een patent wordt beschermd, kost slechts 77 cent per maand.

Per jaar kan volgens zorgverzekeraars 169 miljoen euro worden bespaard als artsen hun eigen behandelrichtlijnen zouden volgen en meer simvastatine zouden voorschrijven.

Dat zoveel artsen onnodig dure middelen voorschrijven, komt door de felle marketing. Lipitor haalde in 2007 in Nederland een omzet van bijna 179 miljoen euro, Crestor een kleine 53 miljoen.

Volgens de inspectierapporten blijkt uit de marketingplannen voor Lipitor dat Pfizer heeft getracht het voorschrijfgedrag van artsen te beïnvloeden. De inspectie stelt dat het uit de in beslag genomen documenten niet hard kan maken dat Pfizer wettelijke regels heeft overtreden.

Gesuggereerd wordt wel dat Pfizer onnodig klinische studies heeft opgezet met als enige doel Lipitor ’in de pen’ van de dokter te krijgen. Het rapport stelt ’dat het laten uitvoeren van wetenschappelijke studies met als doel verkoopbevordering onethisch is’.

Ook het benaderen van meer dokters en meer patiënten dan nodig voor onderzoek is onethisch, aldus het rapport. De inspecteurs concluderen dat ’Pfizer veel in het werk stelt om Lipitor te promoten’. „De inspectie meent dat Pfizer hierbij de grenzen opzoekt.”

Ook in het rapport over Crestor van AstraZeneca staat kritiek. De firma heeft aan dokters te dure cadeaus gegeven, zoals een espressomachine en draadloze toetsenborden.

Het bedrijf kon onvoldoende gegevens overleggen over betalingen aan artsen die hebben meegedaan aan klinische studies naar Crestor. Desondanks denkt de inspectie dat ook AstraZeneca zich aan de wet heeft gehouden. Wel vindt de inspectie dat enkele vormen van samenwerking met artsen ’niet in redelijke verhouding staan tot de geleverde tegenprestaties’. Ofwel: er is te veel betaald. Ook bij dit bedrijf ziet de inspectie geen reden tot een vervolgonderzoek.

Volgens AstraZeneca hebben de bevindingen van de inspectie betrekking op de situatie van jaren geleden. Het bedrijf zou het marketingbeleid voortdurend aan de bestaande regels hebben aangepast.

In een reactie zegt Pfizer dat het promoten van producten een normale activiteit is van een commercieel bedrijf. Pfizer ontkent te dure cadeaus aan dokters te hebben gegeven en spreekt ook de pogingen om het voorschrijfgedrag van artsen te beïnvloeden tegen.

Hoewel de inspectierapporten al in mei en juni vorig jaar werden voltooid, waren ze tot dusver niet openbaar. Pfizer heeft bezwaar gemaakt tegen de inhoud van het rapport. Het bedrijf wil geen toelichting geven omdat de zaak nog onder de rechter is.