Dollars per kuub is niet het enige

Naarmate de druk in de gasleidingen daalt, neemt de druk op Oekraïne toe om in te stemmen met de Russische voorwaarden.

Oekraïne kan zich dit jaar een burenruzie permitteren. Als de winter niet extreem koud wordt, heeft het land een gasvoorraad voor drie maanden. Dat is tijd genoeg om tot een vergelijk te komen in het conflict met de Russische gasleverancier Gazprom.

Hoe ver de posities uit elkaar liggen is moeilijk in te schatten zonder inzicht in de bestaande contracten. De Russische premier Vladimir Poetin verklaarde vorige week dat Gazprom voor 350 dollar per 1000 kuub inkoopt in Centraal-Azië en dat de 250 dollar voor Oekraïne een ’humanitair’ gebaar zijn. Is Oekraïne niet gewoon ondankbaar?

„De Oekraïners maken er een puinhoop van”, zegt een Nederlandse specialist uit de internationale gasbranche. Het land is volgens hem dom geweest niet het Russische bod van 250 dollar per 1000 kuub te accepteren. „Ze hebben geen alternatief.”

Zo simpel is het niet, meent echter Wojciech Kononczyk van het in Warschau gevestigde Centrum voor Oost-studies (OSW). „Beide partijen dragen verantwoordelijkheid.”

De 250 dollar per 1000m3 is volgens hem redelijk, gezien het feit dat Gazprom zelf vanaf 1 januari het gas voor Oekraïne tegen wereldmarktprijzen inkoopt in Centraal-Azië. De prijs is volgens hem echter niet het grootste probleem. „Je kunt ervan uitgaan dat Gazprom ook andere eisen heeft gesteld, zoals meer rechtstreekse toegang tot Oekraïense eindgebruikers en een vertegenwoordiging in het bestuur van de transitpijpleidingen door Oekraïne. Daar konden de Oekraïners niet mee instemmen.”

Dat daarover nu een conflict is uitgebroken, komt Moskou helemaal niet slecht uit. Nu nog gaat het leeuwendeel van de Russische gasexport door Oekraïne. Daarmee heeft dat land een machtig wapen in handen, dat echter zodra het gebruikt wordt ook andere klanten van de Russen treft. Gazprom werkt aan twee nieuwe pijpleidingen om Oekraïne, Wit-Rusland en Polen heen: de ’Nord Stream’ door de Oostzee en de ’South Stream’ door de Zwarte Zee. De problemen met de transit naar West-Europa verzwakken het verzet tegen de aanleg van deze pijpleidingen.

En de belangen van Rusland strekken zich verder uit dan alleen de energiesector. Eind dit jaar worden in Oekraïne presidentsverkiezingen gehouden. Hoe groter de onvrede over president Viktor Joesjtsjenko hoe beter, wat de Russen betreft.

Poetin deed vijf jaar geleden alles om de zogeheten ’oranje-revolutie’ te voorkomen die de pro-Westere Joesjtsjenko in het zadel hielp. Een democratisering van Oekraïne is de grootst mogelijke bedreiging voor de facade-democratie in Rusland zelf. Volgens de peilingen maakt Joesjtsjenko weinig kans op herverkiezing. Dat geeft Poetin een herkansing om alsnog een pro-Russische kandidaat aan de macht te helpen.