Artsentekort Japan leidt tot doden

Ziekenhuizen in Japan hebben een schrijnend gebrek aan artsen. Vooral in de verloskunde heeft het tekort al fatale gevolgen gehad.

Een 79-jarige vrouw in het oosten van Japan, zwaargewond na een aanrijding, overleed vorige week nadat zes ziekenhuizen hadden geweigerd haar op te nemen. Het was niet de eerste keer dat een patiënt in Japan voor een gesloten deur stond. Dit jaar kwam een reeks gevallen aan het licht van patiënten die hulp nodig hadden maar door meerdere ziekenhuizen werden afgewezen. Voor allen kwam de hulp uiteindelijk te laat.

Vooral in de verloskunde ging het geregeld fout. „Het is inderdaad gebeurd dat een ambulance een zwangere vrouw ophaalde, maar vervolgens met moeite een ziekenhuis kon vinden”, zegt directeur Hitoshi Shibata van een verloskundige kliniek in Nagoya.

Vorig jaar werden bijna 1100 zwangere vrouwen, onderweg per ambulance, door minstens drie ziekenhuizen geweigerd, meldt het Japanse ministerie van binnenlandse zaken en communicatie. De reden was steeds dezelfde: geen artsen beschikbaar.

In 2006 telde Japan volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) 200 werkende artsen per 100.000 inwoners. In Nederland waren dat er 370, terwijl het gemiddelde in alle Oeso-landen op 290 lag.

Voor Yu Nakamura, zenuwarts in een ziekenhuis in Nagoya, komt het tekort niet uit de lucht vallen. „De arbeidsomstandigheden in sommige vakgebieden zijn slecht. Die specialismen zijn impopulair bij medische studenten.”

De cijfers geven hem gelijk. Zo werken verloskundigen verbonden aan ziekenhuizen gemiddeld 300 uur per maand, blijkt uit gegevens van de Japanse Vereniging voor Verloskunde en Gynaecologie. Dat is 10 uur per dag, inclusief de weekeinden. „Maar overuren worden niet vergoed”, zegt Nakamura. „Hoewel we op afroep beschikbaar moeten zijn, krijgen we voor die uren geen vergoeding. Steeds meer studenten bedanken voor de eer en kiezen voor specialismen, als keel-, neus- en oorheelkunde en dermatologie.”

De stijging van het aantal vrouwen in de medische sector stuwt het tekort volgens Nakamura verder op. „Veel vrouwelijke artsen komen na hun zwangerschapsverlof niet terug.”

Directeur Shibata ziet nog een oorzaak. „In de verloskunde hebben we de laatste tijd geruchtmakende rechtszaken tegen artsen gezien. Dat heeft studenten afgeschrikt.” Hij doelt onder meer op een verloskundige die twee jaar terug werd gearresteerd op verdenking van ’professionele nalatigheid met de dood als gevolg’. Een patiënte kwam bij een keizersnede te overlijden. De man werd deze zomer vrijgesproken, maar de zaak zorgde voor verontwaardiging in de medische wereld.

„Er is een verkeerd beeld van de geneeskunde ontstaan”, meent Shibata. „Mensen moeten weten dat honderd procent veilige behandelingen niet bestaan. Als er iets fout gaat, betekent dit niet automatisch dat de arts een vergissing heeft begaan.”

Velen in Japan zijn het erover eens dat de gezondheidszorg op de schop moet. Maar hoe, daarover lopen de meningen uiteen. Sommige experts vinden dat artsen evenwichtiger over het land moeten worden verspreid. Artsen in ziekenhuizen met een overschot worden daarbij uitgezonden naar regio’s met een tekort. „Onmogelijk”, zegt zenuwarts Nakamura. „Als een dokter niet wil, gebeurt het niet.”

Anderen menen dat medische studenten door de overheid moeten worden beperkt in hun keuzevrijheid. Studenten kunnen op dit moment vrijwel ongehinderd een specialisme kiezen. „Studenten die zich willen specialiseren in een richting waar tekorten heersen, krijgen dan voorrang bij toelating.”

De Japanse minister van volksgezondheid beloofde vorige maand de toelatingscapaciteit van medische faculteiten uit te breiden. Een commissie onder leiding van premier Aso gaat onderzoeken hoe het artsentekort kan worden teruggebracht. „Ik hoop dat dokters, ziekenhuizen en de overheid hun best doen de problemen op te lossen”, zei een 36-jarige Japanse man onlangs. Zijn zwangere vrouw overleed in oktober na weigering door acht ziekenhuizen. „Dan is de dood van mijn vrouw niet voor niets geweest.”