De Zeezender

Patiënten van het St. Jansdalziekenhuis in Harderwijk kunnen live genieten van de Noordzee door een camera en microfoon opgesteld bij Neeltje Jans in Zeeland.

Bij een modern ziekenhuisbed hoort een tv-toestel, maar niet zelden voel je je na een beeldeninfuus alleen maar slechter. Ziekenhuis St.Jansdal in Harderwijk lost dat op door vanmiddag een eigen kanaal te presenteren. Patiënten die 93 intoetsen op de afstandbediening kunnen voortaan live de zon in de Noordzee zien zakken. Luna Maurer en haar zus Kristin ontwikkelden het project ’De Zee Naar Harderwijk’ voor de stad die aan een onderdrukt verlangen lijdt sinds ze in de vorige eeuw van haar zee werd beroofd.

Het ziekenhuis was ’laaiend enthousiast’ over het voorstel, zegt Luna Maurer (36). „Ze zagen de overeenkomst tussen de cycli van het water en die van de mens en het menselijk lichaam. Eb en vloed, dag en nacht, de kringloopgedachte.” Een kunstwerk over natuur en techniek dat wie weet nog een positief medisch effect heeft. „Misschien helpt de grootse zee bij het vergeten of relativeren van het eigen lijden.”

Is dat niet saai voor patiënten, vroeg iemand aan Maurer, zo’n onbeweeglijk uitzicht: de horizon, af en toe een schip, geen beeldmontage? „Je hoeft natuurlijk niet uren achtereen te kijken.” Zelf zet ze af en toe de zee aan op haar computer. Even kijken hoe alles erbij staat. Soms is het uitzicht dan zo grijs en onveranderlijk als beton. Maar op andere dagen staan de kleuren, het licht, de wolken en de reflectie op het water geen moment stil. Eb vindt ze minder spannend dan vloed. „Dan gebeurt alles zo ver uit land.”

Het viel niet mee de juiste cameralocatie te vinden. „We wilden geen badgasten observeren. Als je ziek in bed ligt is het niet leuk om te zien hoe anderen zich aan het strand vermaken.” De Maurers willen geen jaloezie opwekken, maar ’zieken in hun gedachten naar zee brengen’.

Ook voor het ministerie van verkeer en waterstaat was het ’waanzinnig ingewikkeld’ een plaats aan het water te vinden zonder mensen maar met elektriciteit en internet. De oplossing was het dak van het Ir. J.W.Topshuis van waaruit Rijkswaterstaat de Oosterscheldekering bedient. „Na driekwart jaar kregen we toestemming, maar toen bleek de administratieve last van het internetgebruik ons 30.000 euro te kosten.” Veel te duur voor het project dat gefinancierd wordt door Stichting Kunst en Openbare Ruimte en het St.Jansdal. Uiteindelijk zorgde het naastgelegen deltapark Neeltje Jans voor een digitale uitweg.

Sinds 19 mei 2008 is de camera in bedrijf, starend in noord-noord-westelijke richting. Een gepluimde microfoon vangt het geluid op. Iedereen kan live meekijken, of tot op de vijf minuten exact terugbladeren in het beeldarchief op www.dezeenaarharderwijk.nl. Elke dag komen er 288 foto’s bij, en daaruit selecteert Maurer vanaf nu wekelijks een beeldenreeks voor op een ansichtkaart. Die kaarten worden uitgedeeld in het St.Jansdal. Omdat het project een jaar loopt, kun je er 52 verzamelen. „Maar zo lang ligt hopelijk niemand in het ziekenhuis.”

De camera, van het type Axis 215, kwam van het bedrijf dat voor de NS de videobewaking bij spoorwegovergangen verzorgt. Het apparaat is volgens de folder zeer geschikt voor ’professionele surveillance’. En zo zou je de patiënt haast zeewacht op afstand kunnen noemen, spiedend naar het dreigende water voor de Zeeuwse kust. Waarmee hij in zijn ziekbed opeens weer midden in de maatschappij zit, met een niet onverantwoordelijke functie.

Luna Maurer groeide op in Stuttgart. Ze werd opgeleid tot grafisch ontwerper in Pforzheim en aan de Rietveld Academie en het Sandberg Instituut in Amsterdam. Media en grafische vormgeving lopen in haar visie in elkaar over. Ze ontwerpt drukwerk, boeken, digitale media en websites, maar verzint ook ’regels waarmee je processen kunt laten gebeuren of laten zien’.

’Conditional Design’ is het paraplubegrip dat ze met collega’s bij een van hun wekelijkse workshop-etentjes bedacht. In dit zee-project is het camerastandpunt de beperkende regel. De zee, het proces, mag vervolgens naar alle vrijheid het beeld bepalen. „Je kunt wel overal de zee gaan lopen filmen. Maar wil je echt iets zien, patronen herkennen, dan heb je een kader nodig.”

Bij het oudere project ’Skycatcher’ plaatste Maurer een fototoestel op het dak van De Balie in Amsterdam dat in oostelijke richting foto’s maakt van de lucht. Vorig jaar waren duizenden chronologisch geordende beelden als een zaalvullende wallpaper te zien in Museum De Paviljoens in Almere. Het rekken en krimpen van de dagen is te herkennen aan de uitrollende licht-donkerlijnen, terwijl de felheid van het blauw of de diepte van het zwart per seizoen verschilt. Door boven alle losse momenten te staan, door van een mier in een god te veranderen, zie je wat je eerst niet zag.

Patronen die boven alle data uitstijgen, is een terugkerend thema in haar werk. Net als de vraag hoe technologie ons beïnvloedt en verandert. „We denken alles onder controle te hebben doordat we mobiel bereikbaar zijn en overal kunnen inloggen. Maar dat is uiteraard een illusie.”

Dat techniek z’n grenzen kent mag best te zien zijn. Wat ruis in het zeebeeld of audiogekraak in de wind vindt Maurer dus geen probleem. „Techniek leidt een eigen leven. Die overbelichte, onscherpe, verkleurde Polaroid-foto’s hadden toch ook altijd hun charme?”

Toen de internetbandbreedte op Neeltje Jans dankzij extra geld omhoog ging van 1 naar 2 MB per seconde, werd het zeebeeld iets beter. Maar op nog scherper beeld zit Maurer niet wachten. „HD TV is de norm, maar wie bepaalt die? Als je de techniek onder het kijken helemaal vergeet, wordt het mij te bedrieglijk.”

Omdat iedereen denkt dat hij kan tv-kijken, bemoeide haast elke betrokkene bij dit project zich met het beeld. „Iedereen dacht wel te weten hoe het resultaat er uit zou moeten zien. Verbazingwekkend. Tegen een schilder zegt ook niemand: zou je dat kader niet aanpassen, en dat paars iets lichter kleuren?”