In Mandalay blèrt pop uit China

China is de belangrijkste bondgenoot en handelspartner van de Burmese junta. Peking bewaakt zijn belangen, maar zijn invloed is beperkt.

Cafe Jbon heeft draadloos internet en een menukaart met gerechten uit alle werelddelen. Aan een lange tafel zitten Burmese tieners van Chinese afkomst met veel kabaal een verjaardag te vieren. Ze bellen voortdurend met de allermodernste mobiele telefoons. „De zaken gaan goed”, zegt de eigenaresse die uit China komt.

De afgelopen tijd kreeg Burma opnieuw internationale kritiek omdat tientallen dissidenten tot zware celstraffen werden veroordeeld. China, de belangrijkste politieke en militaire bondgenoot van Burma, onthield zich van commentaar. En terwijl veel Westerse bedrijven Burma mijden, floreert de commercie tussen de twee landen als nooit tevoren.

De onderlinge handel bedroeg het afgelopen jaar zo’n 1,4 miljard euro. Overal in Burma liggen de markten vol met goedkope Chinese pannen, elektronische apparaten, gedroogde noedels en toiletartikelen. Fietsen en motoren van Chinese makelij vullen de straten. In omgekeerde richting verdwijnen Burma’s natuurlijke hulpbronnen als vis, mineralen, edelstenen en tropisch hardhout.

China heeft ook de blik laten vallen op de Burmese olie- en gasvoorraden die haar energieslurpende economie hard nodig heeft. Zo sloot China een groot contract voor de aankoop van gas uit de Baai van Bengalen. Ook tekenden de landen een overeenkomst voor de aanleg van een oliepijpleiding vanuit West-Burma naar de provincie Yunnan.

Aangetrokken door alle economische mogelijkheden vestigden zich het afgelopen decennium jaarlijks tienduizenden Chinese zakenlieden in Burma. Hun aantal zou inmiddels een miljoen zijn. Vooral in het noorden drukt die aanwezigheid een stempel op de samenleving.

Uit de karaokebars in Mandalay, na Rangoon de tweede stad, blèren Chinese popsongs. Er zijn Chinese warenhuizen, hotels, restaurants en scholen. Omdat het centrum vrijwel door de Chinezen is overgenomen, spreken de inwoners van Mandalay spottend van hun ’Burmese buitenwijken’. „De Chinezen nemen onze eersteklas spullen mee en we krijgen tweederangs materiaal terug”, moppert een lokale zakenman.

Toch is de houding van China ten aanzien van Burma niet helemaal zonder ambivalentie. Publiekelijk verklaart China dat de politieke situatie bij de zuiderbuur een interne aangelegenheid is, maar achter gesloten deuren maakt het land volgens deskundigen wel haar bedenkingen kenbaar.

China realiseert zich dat de stabiliteit van Burma in de toekomst niet zeker is. Door onrust, zoals het afgelopen jaar, zouden Chinese belangen averij op kunnen lopen. Bovendien zou een toestroom van vluchtelingen uit Burma tot instabiliteit in de Chinese zuidelijke provincies kunnen leiden. Ook nu al ondervindt dat grensgebied overlast vanwege massale drugshandel, de verspreiding van hiv/ aids en mensensmokkel.

Volgens Burma-kenner Tom Kramer leidt het bij de Chinezen tot frustratie dat de Burmese junta niet bereid is tot samenwerking die nodig is om problemen aan te pakken. „Maar de invloed van China op Burma wordt nogal eens overschat. Als het erop aan komt varen de Burmese generaals toch hun eigen koers.”