Veren van schimmel-ijs

Met Kerst wandelden Marcella en Gertjan Schreuder in het bos. Langs één stuk van het pad kwamen ze groeisels tegen die op de snor van de Kerstman leken. IJs? Schimmel? Het zag er zacht uit en groeide (?) op hout. De kerstsnor op de foto lijkt schimmel. Maar hadden de Schreuders hem aangeraakt, dan waren de snorharen in hun hand gesmolten.

Het zijn geen schimmels, al hebben ze met schimmels te maken, die veren en haren van ijs. IJsveren ontstaan als de temperatuur plotseling tot even onder het vriespunt zakt. Uit de tak ontsnapt waterdamp, dat condenseert en bevriest in de vochtige, koude lucht. IJsveren groeien van onderaf aan.

Maar waarom ontsnapt vocht uit de tak? Op internet vond ik de verklaring dat water uitzet als het kouder wordt dan vier graden. Het vocht in de tak zet uit en wordt naar buiten geperst, waar het kwik net tot onder nul is gedaald.

Zou kunnen. Maar ijsveren blijken alleen op dood beuken- en eikenhout te ontstaan en dan nog slechts bij uitzondering. Bij geschikte omstandigheden verschijnen ze telkens op dezelfde takken. Vocht zou in alle takken uitzetten. Er moet meer aan de hand zijn.

Ene Elly van Niekerk vroeg zich hetzelfde af en kreeg antwoord van de Zwitserse paddestoelenkenner Enzo Musumeci. Sinds 1833 zoeken natuurvorsers de oorzaak van ijsveren, die pas in 2005 is gevonden. Zwarte en gele trilzwammen zijn ’s winters actief, maar vormen vaak geen paddestoel. De zwamvlok in het hout verbrandt of vergist hout. Dat geeft een beetje energie, waardoor het hout iets warmer blijft dan de lucht. Bij de verbranding of vergisting komen koolzuurgas en waterdamp vrij.