Dansen in de sloppenwijk van Lagos

In een gewelddadige sloppenwijk van het Nigeriaanse Lagos heeft een dans- en toneelgroep een oefenplek tussen de gangsters bevochten. In hun optredens gebruiken de groepsleden satire om sociale kwesties aan te kaarten.

Hij praat niet graag over hoe hij zijn dans- en toneelgroep heeft behouden in Bariga, een van de gewelddadigste sloppenwijken in Lagos. Segun Adefila (36), oprichter en leider van Crown Troupe of Africa, is niet trots op het gevecht dat drie jaar geleden voor zijn huis uitbrak. Maar toen jeugdbendeleden – die in Lagos Area Boys worden genoemd – een aantal van zijn theaterjongens uitdaagden en aanvielen tijdens een voetbalpartijtje, moest hij zich naar eigen zeggen van zijn slechtste kant laten zien.

Adefila probeerde het gevecht, dat volgens hem snel grimmiger werd, te stoppen. Het groepje Area Boys probeerde met kapotte flessen te steken en opeens rende een van hen met een machete op Adefila af. De artiest wist het kapmes af te pakken en begon de ruziezoekers ermee te bedreigen.

Adefila: „Toen het gevecht was afgelopen, wist ik dat ik het hierbij niet kon laten. De taal van het getto is dat je snel moet terugslaan, anders blijven ze je lastig vallen en zouden we niet meer bij mij thuis kunnen oefenen.”

En dat was ook zo. De week erna werden twee leden van de toneelgroep in elkaar geslagen door Area Boys. „Die jonge gangsters wisten niet dat ik hier ben opgegroeid”, zegt Adefila. „Ik heb de straat op een gegeven moment verlaten, maar veel anderen werden criminelen.”

De artiest trommelde beruchte jeugdvrienden op, onder wie de nu hoogste informele baas in Bariga.

Adefila: „Ik wilde de Area Boys intimideren en laten zien dat ik net als zij agressief kan optreden. Het werkte. Zodra de ruziezoekers het gezelschap zagen waarmee ik was, met nogal een gewelddadige reputatie in Bariga, werden ze bang en namen ze de benen. Sindsdien wordt de toneelgroep met rust gelaten.”

Dat veel jongens in Bariga de verkeerde kant op gaan, is volgens Adefila vooral te wijten aan de maatschappij. „Opbrengsten van Nigeriaanse ruwe olie gaan door corruptie niet naar publieke middelbare scholen. Deze onderwijsinstellingen zijn daarom voor velen onbetaalbaar. Ik had het geluk dat mijn ouders mij stimuleerden om naar school te gaan en daar het geld voor hadden, anders was ik waarschijnlijk ook als crimineel geëindigd.” Om deze misstanden aan de kaak te stellen en jongeren een positieve tijdsbesteding te bieden, richtte Adefila in 1996 de Crown Troupe op. Met deze groep won hij sindsdien zes Nigeriaanse theaterprijzen.

Het gezelschap bestaat nu uit 24 leden, grotendeels jongens. Met verschillende instrumenten, van viool tot Afrikaanse drums, begeleiden ze zingend en dansend hun toneelspel, waarin satirische sociale boodschappen verpakt zijn. Ze spelen bijvoorbeeld dat de minister van onderwijs voor het eerst in Bariga een arme basisschool bezoekt. Als zijn limousine in die buurt wordt gestolen, wil de minister de instelling sluiten. Maar dan biecht zijn chauffeur op dat hij degene is die de auto heeft gepikt, omdat hij zijn baas, de bewindsman, ook constant ziet stelen.

In ditzelfde toneelstuk kunnen de schoolkinderen alleen het alfabet opdreunen, aangezien er vanwege de onveiligheid te weinig leraren willen werken. Ook stinkt het volgens de minister rond de school naar riool. „Het zijn zaken die zich hier in Bariga voordoen”, zegt Adefila.

De wijk, waar een open riool doorheen loopt, staat symbool voor de overbevolking van Lagos, dat bijna evenveel inwoners heeft als Nederland. Steeds meer mensen trekken van het platteland naar de stad. Een van de groepsleden woont in een van de huizen die te dichtbij het meer gebouwd zijn. Geregeld loopt het water naar binnen. Met andere woorden: in het natte seizoen, van maart tot augustus, stroomt het open riool elke ochtend de gang en de kamers binnen.

Andere veel gebruikte elementen die in de theaterstukken terugkomen zijn de corrupte politie, slavernij, de braindrain uit Nigeria en zinloze gevechten om religie, zoals het recente geweld tussen moslims en christenen in de stad Jos.

Adefila spijbelde als zevenjarige al geregeld om in traditionele kleding met zijn neef voor geld te dansen.

Met een aantal certificaten op zak, zwierf hij vanaf zijn achttiende jarenlang op straat. Hij sliep op stranden of onder bruggen en at bij vrienden. Tot hij in 1995 opeens een aanplakbiljet zag van een toneelgroep, met ’acteurs gevraagd’.

Als podiumartiest vond hij zijn roeping. Een jaar later stopte hij bij de theatergroep, omdat een leraar met wie hij graag werkte werd weggestuurd. Adefila: „Ik woonde toen weer bij mijn moeder thuis en zij was blij, want ze dacht dat ik nu een kantoorbaan zou zoeken. Maar al snel kwamen zeven andere groepsleden langs met het nieuws dat zij ook gestopt waren met de toneelgroep en graag samen iets wilden beginnen. De naam Crown Troupe hebben we gekozen omdat we als jonge mensen meester wilden zijn in wat we deden.”

Aanvankelijk zongen ze vooral. Later kregen ze van hun eerste fan, de kapper tegenover hun oefenplek, een mondharmonica. Na een tijdje belandden ze op een bouwplaats, tot ook daar de omgeving moe werd van de herrie, en de Crown Troupe-leden hun oefenruimte verhuisden naar een eilandje in het meer. Een bevriende visser voer de vijftien artiesten er dagelijks in twee sessies naar toe, in een gammele kano. Adefila: „De tocht was onverantwoordelijk, geen van ons kon zwemmen.”

Na een paar jaar waarin ze amper optraden, kon de groep terecht bij de Universiteit van Lagos. Adefila mocht er creatieve kunst studeren. Met goede contacten, theaters om te dansen en nieuwe studenten erbij werd de Crown Troupe steeds professioneler en bekender. Een aantal leden van de groep werd verschillende keren op buitenlandse festivals uitgenodigd en er waren televisieoptredens. Behalve op de universiteit oefenden de groepsleden ook geregeld bij het huis van Adefila’s moeder in Bariga. Sinds zij een jaar geleden uit Lagos verhuisde is dat de vaste oefenruimte.

Het succes heeft de Crown Troupe dit jaar ingehaald. „We hadden veel shows en verdienden opeens goed”, zegt Adefila. „Maar we werden lui en veel leden namen het allemaal voor lief en waren vaak te laat voor het oefenen, of kwamen helemaal niet opdagen. Afgelopen augustus heb ik veel oude leden weggestuurd.” Hij stelde een merendeels nieuwe groep samen, met studenten van verschillende achtergronden, van creatieve kunst tot natuurkunde, en jongeren uit de buurt. De helft woont in Bariga.

Adefila hoopt een positieve invloed uit te oefenen in de buurt. „Kunst is een krachtige manier om de jeugd te focussen. De leden zijn zo moe na een training, dat ze geen tijd meer hebben om rotzooi te trappen op straat. Als nieuwe doelstelling van dit toneelgezelschap hoop ik dat alle individuen over een jaar of vijf voor henzelf een eigen groep beginnen, om het vreedzame ’virus’ te verspreiden.”

De theatergroep oefent praktisch elke ochtend, omdat het ’s middags te heet is. In de sloppenwijk ziet de training er rauwer uit dan tijdens de officiële optredens in kostuum. Er is een decor van vervallen betonnen muren en verroeste golfplaten. De groepsleden dragen oude kleding, veel jongens hebben een gespierd ontbloot bovenlijf.

Van de leden vraagt hij discipline en een goede conditie. „Nigeria is een natuurlijke sportschool”, legt Adefila uit, wanneer we de groep om zeven uur ’s ochtends treffen. Onder opzwepend gedrum beginnen ze met gymnastiek, waarna ze joggen in de straat. De geluidsoverlast valt in het niet met dat van de kerk ernaast, die harde gospelmuziek uit de luidsprekers laat schallen.

Maakt de Crown Troupe, door in hun theater sociale kwesties als corruptie aan te kaarten, enig verschil in Nigeria? Adefila: „Een vriend zei eens, ’de wereld met woorden proberen te veranderen, hebben al zoveel artiesten gedaan en dat werkt gewoon niet’. We kunnen ook niet de wereld veranderen zoals Jezus of de profeet Mohammed. Wel kunnen we iets positiefs brengen en misschien mensen aanmoedigen zich ook uit te spreken tegen bijvoorbeeld corruptie. Echt een verschil maken is een lange weg, maar die moet ergens beginnen.”

Beelden van de Crown Troupe en de sloppenwijk zijn hier te zien