Automobilist houdt zich in door crisis

Bijna een miljoen minder verkeersboetes in 2008: de recessie maakt mensen voorzichtiger, stelt verkeerspsycholoog Rothengatter.

De recessie zou wel eens de reden kunnen zijn dat er in 2008 bijna een miljoen minder verkeersboetes zijn uitgedeeld dan een jaar eerder. „Mensen vrezen voor hun baan, ze voelen zich onveilig. Dat heeft veilig gedrag in het verkeer tot gevolg”, zegt hoogleraar verkeerspsychologie Talib Rothengatter.

Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) maakte bekend dat er in 2008 11.662.981 verkeersboetes werden uitgedeeld. Dat waren er 977.900 minder dan in 2007. Over de reden van de daling doet het CJIB geen uitspraken.

Prof. dr. Rothengatter van de Rijksuniversiteit Groningen ging op zoek naar een verklaring en kwam die tegen in Amerikaanse literatuur. „Tijdens de crisis in de jaren zestig nam daar het aantal verkeersovertredingen ook af. Mensen voelen zich onzeker, ze vrezen de financiële consequenties. Ze willen ook in het verkeer geen risico’s nemen. Dat is het bijkomende recessie-effect.”

„In de Verenigde Staten zijn de effecten directer omdat daar het vangnet minder goed is. Hier hebben we een WW-systeem en arbeidstijdverkorting. In Amerika word je meteen ontslagen.” De effecten zijn misschien minder duidelijk, toch is er volgens de verkeerspsycholoog geen andere reden voor de flinke daling van het aantal bonnen te bedenken. „Dit is de enige verklaring die ik kan vinden.”

Maar de daling van het aantal verkeersbonnen kan ook het gevolg zijn van een begin vorig jaar ingestelde fikse verhoging van de boetes, met gemiddeld 20 procent. Het Openbaar Ministerie hoopte dat de hoge boetes dermate afschrikwekkend zouden werken, dat automobilisten zich ook echt gaan inhouden op de weg. Die verhoging leidde tot fikse kritiek. „Dit is gewoon geldklopperij. Met verbetering van de verkeersveiligheid heeft het niets te maken”, zo reageerde de ANWB. „Een naïeve gedachte van het OM”, zei hoogleraar verkeerspsychologie Karel Brookhuis, een collega van Rothengatter in Groningen. „Dit helpt niets, maar het brengt wel lekker veel geld in de staatskas.”

Ondanks die hogere boetes hield ook Bureau Verkeershandhaving van het Openbaar Ministerie medio 2008 allesbehalve rekening met een daling. Het bureau liet toen weten dat nieuwe digitale flitspalen juist tot een aanzienlijke stijging van het aantal boetes hadden geleid. Ze zorgden, zo werd becijferd, voor vijf keer zo veel bekeuringen als de ouderwetse palen. „Dat is dus waarschijnlijk helemaal gecompenseerd door de recessie”, aldus Rothengatter, die op zoek naar een verklaring ’ook goed nieuws voor Heineken’ tegenkwam: „De mensen gaan tijdens een recessie meer drinken.”

De verkeerspsycholoog vreest niet dat meer drinken weer tot meer alcohol in het verkeer zal leiden. „Het onveilige gevoel, de angst je baan te verliezen en die voorzichtigheid staan bovenaan. Die leiden tot veiliger gedrag in het verkeer.”