Jaar van ’geestelijke hygiëne’

2009 wordt het jaar van het kleine geluk, verwacht filosoof en hoogleraar Gabriël van den Brink. En misschien van een Nederlandse Obama.

De kredietcrisis laat ons berooid achter: 2009 wordt het jaar van de opgelapte schoen en de tweedehands auto. Maar ook van de ’geestelijke hygiëne’, denkt filosoof Gabriël van den Brink: „Dit jaar biedt een morele kans.”

In 2008 hebben we geleerd dat the sky niet the limit is en dat ’gebakken lucht’ echt niets voorstelt, aldus de hoogleraar maatschappelijke bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg. „Ons vertrouwen in de politiek en de media was al niet groot, nu werd ook ons vertrouwen in de financiële wereld geschokt.”

Toch wordt 2009 geen cynisch jaar, zegt Van den Brink, die veel onderzoek deed naar leefbaarheid en sociale samenhang.

Bankmedewerkers, politici en journalisten gaan zich bezinnen op de ethiek van hun werk. Daarbij zullen zij de ’waarden van gewone mensen’ moeten herontdekken: de waarheid spreken, betrouwbaar zijn, beloftes nakomen.

„We zijn geen volk van egoïsten”, meent Van den Brink. „En banken zijn geen amorele machines.” Hij hoopt én verwacht dat bankdirecties ’dagen van bezinning’ instellen, waarop medewerkers hun morele dilemma’s kunnen bespreken. „Bijvoorbeeld: is het wel verantwoord om deze meneer zo’n hoge hypotheek te verstrekken?”

Door het economische noodweer gaan we vermoedelijk ook ’het kleine, alledaagse geluk’ herwaarderen, zegt Van den Brink: „De kinderen zijn gezond, ik heb een redelijke relatie en nog steeds een baan.”

De kredietcrisis heeft volgens hem nog een ander positief effect: „Als mensen het moeilijker krijgen, worden ze minder bang. Echte tegenslag kan helderheid en houvast bieden. En wellicht neemt óók de gemeenschapszin toe.”

Maar daarvoor is wel leiderschap vereist: „We kunnen dit jaar geestelijk en moreel gezonder worden. De vraag is alleen wie de richting aangeeft. Wie belichaamt die hoop?” Het wachten is dan ook op een ’Nederlandse Obama’, aldus Van den Brink: „Het kan best dat die nieuwe stem in 2009 gaat klinken.”

Komt die Obama niet, dan loert er een gevaar: „Er kan een giftig mengsel van haat en behoudzucht ontstaan, waarbij de xenofobe stem versterkt wordt. Dat is na de Grote Crisis in 1929 gebeurd.”

Hard werken, streng zijn voor onszelf en elkaar het goede voorbeeld geven; dat is volgens de hoogleraar dé opdracht van 2009: „De tijd van spelen is voorbij.”

Daarbij zullen velen steun zoeken bij een geloof, een oosterse, oude of nieuwe religie: „Want we hebben nu eenmaal behoefte aan een vertrouwen dat op bijna niets gebaseerd is.”