Duitsers gaan crisis behoedzaam te lijf

Frankrijk en Groot-Brittannië verwijten Duitsland een eigen weg te gaan in Europa. Maar de Duitse leiders zijn ervan overtuigd dat het de goede weg is.

Vandaag zet de Duitse regering de eerste belangrijke stap in het o zo belangrijke nieuwe jaar 2009. Op haar kanselarij in Berlijn bespreekt bondskanselier Angela Merkel vanmiddag met haar coalitiepartners een nieuw pakket van maatregelen om de conjunctuur op gang te houden. Niet alleen de Duitsers, ook de grote Europese partners kijken met argusogen toe.

Want het botert niet meer zo tussen Merkel en haar machtige collega’s in Frankrijk en Groot-Brittannië. Toen in de eerste helft van 2007 Merkel voorzitter was van Europa, dwong ze alom respect af. Maar sinds het voorzitterschap van Sarkozy het afgelopen half jaar is ze in de verdediging gedrongen. Frankrijk en Engeland zijn uiterst kritisch over haar crisisbeleid.

Er is een duidelijk verschil in aanpak van de financiële crisis door Merkel en door Nicolas Sarkozy en Gordon Brown. Engeland en Frankrijk pronken met maatregelen die er spectaculair uitzien. Vooral wanneer het belastingverminderingen betreft, zoals Browns btw-verlaging. Maar Merkel gelooft niet in dat soort populistische maatregelen.

Haar grote buurmannen waren vooral geërgerd toen Merkel begin december hun voorstellen voor een Europees reddingsplan afwees. Europa wilde 200 miljard op tafel leggen om de conjunctuur te stimuleren. Merkel wilde daar niet aan meebetalen. Duitsland draagt als grootste nettobetaler –het levert bijna 20 procent van Europa’s inkomsten– wat haar betreft al genoeg bij.

Merkel had een goed argument. Ze had net de groei van de staatsschuld teruggebracht tot onder de door Europa vereiste 3 procent en werd nu ineens door Europa aangespoord om nieuwe schulden te maken. Krachtig gesteund door minister van financiën Peer Steinbrück meldde ze dat ze de crisis niet wilde bestrijden op kosten van volgende generaties.

Het argument overtuigde haar Europese partners niet. Ze verweten Merkel dat ze uitsluitend naar de Duitse belangen keek. Merkel werd gestraft. Sarkozy en Brown nodigden haar niet uit voor een gesprek in Londen, voorafgaand aan de Europese top op 11 en 12 december. In Duitsland zagen de politieke commentatoren dat als een grove belediging.

Wat was er mis met het Europese gezag dat Merkel in 2007 had opgebouwd? Waarom kon ze het met Sarkozy niet net zo goed vinden als haar verschillende voorgangers met De Gaulle, Mitterrand en Chirac? Achter de zoenen tussen Nicolas en Angela gaat een wereld van verschil schuil, meent het Franse blad l’Express. De Parijse doener kust de Berlijnse weifelaar.

Maar anders dan Merkel heeft Sarkozy de handen vrij om redder van vaderland en Europa te spelen. Merkel heeft deze week niet alleen te maken met haar coalitiepartner SPD en haar opstandige zusterpartij CSU, maar ook met de Duitse deelstaten. Bovendien zijn er in de herfst bondsdagverkiezingen. Sarkozy heeft met deelstaten noch met verkiezingen te maken.

De Engelse commentaren op Merkel zijn zo mogelijk nog venijniger. The Independent haalt er zelfs de Duitse geschiedenis bij. In de allereerste alinea van zijn analyse verklaart de krant Merkels politiek uit de angst van de Duitsers voor een herhaling van vroeger, toen de economische crisis eindigde in het gestamp van nazilaarzen onder de Brandenburgse Poort.

In Duitsland is er niemand die zo’n gezochte vergelijking trekt. Daar gaat de komende week de discussie over de nuchtere vraag hoe snel belastingverlaging effect heeft. Te langzaam, zegt de nogal kundige minister Steinbrück, die met zijn kennis graag zijn Europese collega’s aftroeft. Snel genoeg, zegt de rebelse CSU-leider Horst Seehofer vanuit Beieren.

Kundigheid, zo stellen l’Express en Independent opvallend eensgezind, wordt in Frankrijk en Engeland niet op prijs gesteld. Het gaat om daadkracht. Misschien is het juist Merkels kracht dat ze die opvatting niet deelt. Er zijn aanwijzingen dat de Tsjechische regering, die vanaf nu Europa voorzit, liever in de voetsporen van Merkel treedt dan in die van Sarkozy.