De kunst van het beschaafd beledigen

’De kunst van het schelden. Erich Wichman en de kunst van het beledigen, schelden en vloeken’, Symposium 4/1/’09 SLAU Utrecht.

’Sommige mensen verspreiden blijdschap waar ze maar gaan. Anderen vooral wanneer ze gaan.’ Met deze spitsvondige belediging nam Oscar Wilde ooit afscheid van een gast die hem danig de keel uithing.

De beledigingen en verwensingen waren niet van de lucht, gisteren in Herensociëteit ’de Vereeniging’ te Utrecht waar Stichting Literaire Activiteiten Utrecht (SLAU) een symposium organiseerde onder de titel: ’Erich Wichman en de kunst van het beledigen, schelden en vloeken’. Het symposium was georganiseerd om de Nederlandse dichter, schilder, anarchist, fascist en principiële alcoholist Erich Wichman te eren, die precies tachtig jaar geleden stierf aan een longontsteking die hij opliep toen hij meehielp een dijk aan de Utrechtse Vecht te dichten. ’Een ironisch dood’ zei gastspreker Henk Hofland ’omdat er niemand geweest is die Nederland zo haatte als hij.’

Wichman trok van leer tegen alles wat hem niet beviel; de burgerij, het plebs, melkdrinkers, politici en wie of wat hem verder maar voor de voeten liep. Hofland schetste met bravoure de geschiedenis van deze kleurrijke dandy die zijn minachting voor Nederland slechts met humor en ironie kon uiten, omdat hij de Nederlanders niet hoog genoeg achtte om serieus met hen in discussie te treden. Zijn meest serieuze politieke aanbeveling was zijn stemadvies: ’Stem niet, lees Goethe!’

Schrijver Arjaan van Nimwegen, die in de jaren ’80 een bundel van Wichman verzorgde, droeg diens beruchte ’Vloeksonnet’ voor. Lexicograaf Ewoud Sanders, medesamensteller van de bundel ’Krijg de vinkentering! 1001 Vlaamse en Nederlandse verwensingen’ gaf voorbeelden van zeven vormen van verwensingen die hij definieerde.

Beledigingen en verwensingen komen in iedere cultuur voor en lijken veelzeggend voor die cultuur. De Nederlander wenst zijn naasten graag ziektes zoals kanker, tering en pokken toe. Een Bengalees trapt een ander op zijn ziel door te zeggen: ’Ik laat een scheet in je vaders baard’. In het Arabisch beledig je iemand diep door te zeggen dat je zijn zuster aan de eikel van een syfilitische kameel hebt zien zuigen.

Sanders beledigde zijn publiek door consequent niet te luisteren naar vragen. Wellicht kan die belediging het meest beschaafd worden beantwoord met het sturen van een gehoorapparaat, want zoals Oscar Wilde schreef: een echte gentleman beledigt niet met woorden, maar met geschenken. Het is te hopen dat een dergelijke belediging in onze tijd van verbaal geweld op internet nog begrepen wordt.