Commandeur speelde graag mensen aan de zelfkant

Acteur Jacques Commandeur is overleden. Hij stond ruim veertig jaar op het Nederlandse toneel.

Op 29 december is acteur Jacques Commandeur in zijn woonplaats Amsterdam overleden. Vanaf de oprichting in 1987 was Toneelgroep Amsterdam zijn vaste huis. Hij speelde er totdat hij in 2000 met pensioen ging.

Het kwam Commandeur aanvankelijk beslist niet aanwaaien. Na het vroege overlijden van zijn beide ouders kwam hij op verschillende kostscholen en internaten terecht, die hij later als ’liefdeloos’ beschreef en ’afgesloten van de buitenwereld’.

Na deze ervaring was de Amsterdamse toneelschool een openbaring. Hij ontmoette er zijn latere vrienden en collega’s Joop Admiraal, Peter Oosthoek en Petra Laseur.

In 1960 debuteerde Commandeur bij het Rotterdams Toneel, waar hij nog weinig opvallend in de marge opereerde, net als bij De Nederlandse Comedie erna. „Ik speelde vijf jaar de portier bij de Gijsbrecht.” Bij toneelgroep Centrum kwam de acteur tot bloei. Hij speelde er onder meer Hugo Claus’ ’De Verzoeking’, onder regie van de schrijver.

Bij Toneelgroep Amsterdam, waarin Centrum later opging, speelde Commandeur meer dan dertig producties: ’Medea’, ’King Lear’, ’Count your Blessings’, ’Maanlicht’, ’Prometheus’, ’Zinsbegoocheling’.

In 1999 speelde Commandeur zijn laatste voorstelling voor Toneelgroep Amsterdam, als Max in David Storeys ’Mooi weer vandaag’. Het was een reprise van een stuk dat zes jaar daarvoor voor het eerst in die bezetting was opgevoerd en ongekend populair was. Het was ook een rol van Commandeur die zeer lovend besproken werd, aan de zijde van zijn vertrouwde medespelers en generatiegenoten Kitty Courbois, Sigrid Koetse en Joop Admiraal.

Het afscheid van Toneelgroep Amsterdam in 2000 betekende nog lang niet het eind van zijn carrière, al zou hij nergens meer in vaste dienst treden. Commandeur bleef als acteur aanwezig in toneelstukken, films en televisieseries. Hij speelde vaak mensen aan de zelfkant: alcoholisten, depressieve mensen, oude mopperaars, psychiatrisch patiënten. „Veel interessanter dan geslaagde types”, zei hij ooit in een interview.

Bij het grote publiek werd Commandeur bekend door zijn rol in de televisieserie ’Wij, Alexander’, eind jaren negentig, en eerder al door zijn rol naast Willeke Alberti in ’De Kleine Waarheid’. Commandeur speelde ook in diverse films, waaronder ’Oorlogsrust’ (2006), ’Baantjer, de film: De Cock en de wraak zonder einde’ (1999) en ’De Noorderlingen’ (1992).

Commandeur is 73 jaar geworden.