Ligt het niet meer in de rede van de paus te verwachten dat hij excuses aanbiedt?

Met de eis aan de Britse bisschop Richard Williamson ’ondubbelzinnig’ en ’publiekelijk’ afstand te nemen van zijn uitspraken lijkt het Vaticaan een stap te hebben gezet om het geschokte vertrouwen in de rk-kerk te herstellen.

Dat vertrouwen werd danig op de proef gesteld met de opheffing van de excommunicatie van vier bisschoppen van de broederschap Pius X en leek zelfs onherstelbaar geschonden toen bleek dat één van hen, i.c. Williamson, een godsdienstfanaticus is en een overtuigde ontkenner van de holocaust.

De vraag is echter of dit gebaar toereikend is. Dat geldt in de eerste plaats de Joodse gemeenschap. Het ontkennen van de holocaust berust immers niet op een onverklaarbare hersenkronkel. Het is een weloverwogen uiting van antisemitisme. Holocaustontkenners houden het erop dat Joden de geschiedenis van concentratiekampen en vergassing uit hun duim hebben gezogen om zo een morele druk op de rest van de wereld te leggen. Zij zijn er ten diepste van overtuigd dat Joden en vrijmetselaars nog altijd uit zijn op de wereldheerschappij.

Wat die laatste overweging betreft, daarin staat Williamson bepaald niet alleen. Op de website van Pius X valt te lezen dat de verhouding tussen christenen en Joden ’vergelijkbaar is met die van God tegen Lucifer; verzoening is onmogelijk’. De oprichter van deze broederschap, de Franse aartsbisschop Lefèbvre beschouwde het vernieuwingsgezinde Tweede Vaticaans Concilie als een complot van Joden en vrijmetselaars. Het opheffen van de ban tegen dit antisemitisch getinte gezelschap is daarom niet zonder betekenis.

Ook voor de rest van de wereld is het Pius X-gezelschap bedenkelijk, zo al niet regelrecht moreel verwerpelijk. De omarming van dit gezelschap drukt de christenheid bovendien op aloude probleem dat de Jood (enkelvoud) afgeschilderd wordt als de moordenaar van Christus en dus onze vijand is. De kerkhervormer Luther had daar al onthutsende opvattingen over, waarvan de echo tot vandaag doorklinkt. Een paar jaar geleden nog verbijsterde PKN-dominee Mos zijn brave Wassenaarse gemeente met een preek over de Jood, als de Judas waar de honden geen brood van lusten. Hitler zou met zijn ’Endlösung’ van het Joodse vraagstuk zelfs consequent in de geest van de Bijbel hebben gehandeld.

Het Vaticaan kan natuurlijk volhouden dat er in de Moederkerk ook plaats is voor dieven en moordenaars. Zij worden niet uitgesloten van de communie en terecht. Dat is waar. Maar in mijn katholieke vriendenkring beluister ik toch vooral gevoelens van diepe geschoktheid en treurnis over dit gebaar van het Vaticaan. Namens hen leg ik u daarom de vraag voor: Ligt het niet meer in de rede van de paus te verwachten dat hij zijn excuses aanbiedt?