’Deze paus blijft voornamelijk thuis’

Aan welke eisen moet een wereldleider voldoen die voortdurend in de schijnwerpers staat en een rolmodel voor grote groepen mensen is? Hoe hou je je staande op het wereldtoneel, waar de kleinste fout grote gevolgen kan hebben?

Martin Meijer, directeur van managementadviesbureau Axyos, onthoudt zich van een mening over de paus, maar somt wel de belangrijkste eigenschappen op voor een groot leider.

Hij begint met evenwichtigheid. Meijer: „Een leider moet gelijkmatig zijn en emotioneel stabiel. Hij moet de kalmte bewaren onder alle omstandigheden en het overzicht houden, ook in tijden van grote hectiek.

„Daarnaast moet hij openstaan voor andere meningen, maar vervolgens wel de intellectuele autonomie hebben om een onafhankelijk oordeel te vellen. Een leider moet ook besluiten dúrven nemen. Draagvlak in de organisatie is natuurlijk van belang. Maar soms moet een leider tempo maken en de beslissing door durven drukken. Een foute beslissing moet je publiekelijk toe durven geven. Dat levert uiteindelijk meer moreel gezag op.

„Standvastigheid, met name in onderhandelingen, is ook van groot belang. Wereldleiders bevinden zich altijd tussen tegengestelde belangen en daar moet je het beste onderhandelingsresultaat uit weten te halen. Dan moet je vasthoudend zijn.

„Een leider moet ook goed kunnen communiceren: ingewikkelde zaken in begrijpelijke woorden kunnen overbrengen.

„Tot slot is het belangrijk dat de leider integer is. Betrouwbaarheid en eerlijkheid zorgt voor vertrouwen en stabiliteit op de lange termijn. Een leider die een zekere mate van voorspelbaar gedrag vertoont, is prettig. Bovendien is het een essentiële eigenschap voor het morele gezag dat een wereldleider moet uitstralen. Een groot leider moet daarom over charisma beschikken. Hij moet grote groepen mensen kunnen enthousiasmeren. Dat is een gave.”

Heeft de paus deze gave?

Politicoloog Jos de Beus vindt van niet. De huidige paus is een theoloog die zich kan meten met grote Duitse denkers. Zolang er niets misging, had de kamergeleerde wel iets sympathieks, vindt De Beus. „Maar nu hij meerdere malen heeft laten merken hoe reactionair hij is, valt des te duidelijker op dat het hem ontbreekt aan uitstraling. Het mist moreel gezag, terwijl hij geloofwaardig zou moeten zijn voor de hele mensheid.

„De vorige paus was ook conservatief, maar dat werd geaccepteerd omdat hij de belichaming was van de strijd tegen het communistische juk.

„Bovendien ging hij veel op reis. Hij begreep dat hij moest communiceren. Als je een wereldkerk representeert, hoort dat erbij. Maar deze paus blijft voornamelijk thuis. Hij weet dat hij geen geschikte persoonlijkheid heeft voor de media.

„Ik vind het een van de grote raadselen van deze tijd dat de katholieke kerk niet beter weet te profiteren van de morele crisis waarin de samenleving zich bevindt. Dat heeft te maken met de paus. Het wereldleiderschap is te hoog gegrepen voor hem.”

Dat geldt overigens niet alleen voor de paus, relativeert De Beus. Van wereldleiders wordt gevraagd dat zij voor grote gemeenschappen, zo niet de hele wereld, iets bijzonders betekenen. De Beus: „Dat is weinigen gegeven. Obama heeft het, Bush had het niet. Kofi Annan had het, Ban Ki-moon niet. Als we Bos, Balkenende of zelfs Jan Marijnissen de Europese politiek in zouden sturen, zou blijken dat hun charisma over de grenzen niet veel voorstelt.”