Adviesklusjes voor dictators achtervolgen Kouchner

De Franse minister van buitenlandse zaken Bernard Kouchner werd beroemd als oprichter van Artsen zonder Grenzen. Een omstreden boek probeert zijn imago van witte ridder te verbrijzelen.

Bernard Kouchner hoort volgens peilingen sinds jaar en dag tot de populairste Fransen. Als oprichter, met een paar vrienden, van Artsen zonder Grenzen geldt de nog altijd jongensachtige Kouchner (69) als de grondlegger van de moderne humanitaire actie, een kampioen van de allerarmsten op aarde.

Maar dat beeld klopt niet, aldus journalist Pierre Péan in zijn boek Le monde selon K., De wereld volgens K.. Het boek zorgde woensdag onmiddellijk voor ophef. Niet omdat Péan Kouchner ’een lakei van Washington’ noemt of hem bekritiseert vanwege zijn kijk op de genocide in Rwanda. Het mogelijk explosieve karakter zit in het hoofdstuk over Kouchners activiteiten als adviseur van Afrikaanse staatshoofden die weinig op hebben met de mensenrechten.

Tussen 2002 en 2007, toen hij aantrad op het ministerie aan de Quai d’Orsay, werkte Kouchner als adviseur van dictator Omar Bongo van Gabon en Denis Sassou-Nguesso van Congo. Als minister ontving hij Bongo in Parijs en toen zou hij hem, zo suggereert Péan, op een nog openstaande rekening hebben gewezen.

Kouchner verdedigde zijn eer inmiddels in het parlement en in de media. Aan zijn advieswerk mankeert helemaal niets, zo betoogde hij in een muisstille vergaderzaal. Hij deed dat in opdracht van de Franse bedrijven Imeda en Africa Steps en ontving gedurende drie jaar iets minder dan 6000 euro netto per maand: „Minder dan adviseurs van de Wereldbank vragen.”

Volgens Kouchner legde hij de basis voor een wet die Gabon in 2007 als eerste Afrikaanse land aan een ziektekostenverzekering hielp. „Dat is niet iets om je voor te schamen, maar iets om trots op te zijn”, zo beet hij later op de dag de presentator van het tv-journaal van de zender France 2 toe.

Dat hij Bongo heeft aangespoord onbetaalde rekeningen te betalen is pure laster, aldus Kouchner. Een bewijs levert Péan inderdaad niet.

Toch lijkt het erop dat Kouchner, die bij links uit de gratie raakte nadat hij lid werd van een rechtse regering, verzwakt is door de aanval. Péan wijst erop dat Kouchner de directeur van Imeda, Eric Danon, tot ambassadeur benoemde in Monaco. Danon gebruikte die functie in ieder geval wel om betalingsherinneringen naar Gabon te sturen, en is nu onderwerp van een onderzoek door een ethische commissie van Buitenlandse Zaken.

Bovendien probeert president Sarkozy een eind te maken aan ’FranceAfrique’, zoals het schimmige complex van relaties van Frankrijk met Afrikaanse staatshoofden heet. Het zal hem slecht uitkomen als blijkt dat Kouchner daaraan meedeed.

En daar lijkt het in ieder geval op. „Een advies bestellen bij een Franse persoonlijkheid heeft voor iemand als Omar Bongo geen betekenis”, zegt Afrikaspecialist Vincent Hugeux. „Voor hem is dit een belegging voor de toekomst. Hij is altijd gul geweest voor politici van links en rechts. En over steun van Franse regeringen had hij nooit te klagen .”