Een dip van drie miljard

Als de crisis uitbreekt, zijn migranten vaak als eerste de klos: ze verliezen hun baan en dus hun inkomen. Voor de landen waar ze vandaan komen kan dat desastreuze gevolgen hebben, want ook de stroom van overboekingen naar achtergebleven familieleden droogt op. En sommige economieën drijven op die maandelijkse cheques.

’Natuurlijk stuur ik geld naar huis. Ik ben een Afrikaan”, zegt de Ghanees Richard de Boachie (44). Iedere maand kunnen de ouders van De Boachie, die wonen in het zuiden van Ghana, rekenen op een vast inkomen dankzij hun zoon.

De Boachie werkt in Nederland al zo’n dertien jaar in de beveiliging. Hij heeft verschillende diploma’s op zak en er was tot twee maanden geleden altijd werk in overvloed in zijn branche. „Tot december werkte ik zo’n twintig dagen per vier weken.” Dat was voor De Boachie genoeg om én zijn gezin met vier kinderen te onderhouden én zijn ouders 100 euro per maand te schenken.

Maar vanwege de economische crisis heeft de werkgever (hij wil de naam niet noemen) van de Ghanees zijn vaste contract omgezet in een tijdelijk contract. Winkels, maar ook banken en horecaondernemingen bezuinigen volgens De Boachie als eerste op de beveiliging, waardoor er steeds minder werk is. De Boachie heeft geen vast inkomen meer. „Als ik geluk heb, werk ik zo’n tien dagen per maand. Ik kan moeilijker rondkomen en stuur minder geld naar huis. Ik probeer nu één keer in de zes weken 100 euro op te sturen.”

De Boachie ziet dat meer van zijn collega’s, net als hij migrantenarbeiders, kampen met hetzelfde probleem. Ze hebben als gevolg van de economische crisis minder werk en dus minder ruimte om geld over te boeken naar het thuisland.

De Wereldbank schetst een soortgelijk beeld. Overboekingen door migrantenarbeiders zijn voor het eerst sinds lange tijd aan het opdrogen, blijkt uit een rapport dat de bank onlangs presenteerde. Voor sommige economieën is dat desastreus, omdat overboekingen een belangrijke inkomstenbron zijn.

In Tadzjikistan bijvoorbeeld maakt het geld dat Tadzjieken in den vreemde naar huis sturen 45 procent uit van het bruto binnenlands product. De Filippijnse economie is voor 10 procent afhankelijk van migrantengelden.

In 2007 stuurden migranten wereldwijd 265 miljard dollar naar huis, volgens cijfers van de Wereldbank. Dat bedrag ligt zo’n 2,5 keer hoger dan ontwikkelingsgelden, een andere belangrijke inkomstenbron voor ontwikkelingslanden. In 2008 groeide het overgeboekte bedrag wereldwijd weliswaar nog met 6,7 procent tot 283 miljard dollar, maar in 2009 verwacht de Wereldbank dat de overboekingen met 3 miljard euro afnemen tot 280 miljard dollar. Dit zijn volgens de Wereldbank de meest positieve cijfers. In het zwartste scenario dalen de overboekingen in 2009 tot 267 miljard dollar, een afname van 16 miljard euro ofwel zo’n 5,5 procent.

De voornaamste oorzaak voor het opdrogen van de geldstromen is de economische crisis. Tweederde van de overboeking van migranten komt uit de Verenigde Staten en Europa. Steeds meer migranten in het Westen verliezen hun baan of werken, net als De Boachie, met tijdelijke contracten.

Onder Latino’s in de Verenigde Staten groeide het werkloosheidpercentage in oktober met liefst 8,8 procent. Dat is een stuk hoger dan de gemiddelde werkloosheid van 6,5 procent. Dat Latino’s kwetsbaarder zijn dan de ’gewone Amerikaan’ komt doordat ze werken in sectoren die hard worden getroffen, denk aan de bouw. 20 procent van het personeel in de Amerikaanse bouwsector is Mexicaan. Velen van hen staan nu op straat omdat de bouwproductie in de Verenigde Staten ernstig terugloopt.

Dat heeft directe gevolgen voor overboekingen naar Mexico. In 2006 groeide het overgemaakte bedrag naar Mexico nog spectaculair met zo’n 17 procent tot 23,7 miljard dollar. De Mexicaanse Centrale Bank zei onlangs dat het dit jaar wel eens met 7 tot 8 procent kunnen dalen.

Niet alleen migranten in het Westen worden getroffen door de economische crisis. Uit de Golfstaten, waar veel migranten uit Bangladesh, Pakistan en India werken, neemt het verstuurde bedrag ook af. Al zo’n 30.000 expats hebben Doebai verlaten. De Wereldbank verwacht dat thuislanden in 2009 9 procent minder zullen ontvangen van migrantenarbeiders.

Aanleiding is voornamelijk de dalende olieprijs, die 60 procent lager ligt dan tijdens de piek in juli van dit jaar. De Golfstaten investeerden vanwege die hoge olieprijs het afgelopen jaar in grote bouwprojecten. Daar werden migrantenarbeiders voor ingeschakeld. Maar steeds meer bouwprojecten worden gestaakt.

Naast de economische crisis zijn ook politieke oorzaken aan te wijzen voor het opdrogen van migrantengelden. Europa en de Verenigde Staten voeren een strenge migratiepolitiek. De Verenigde Staten hebben de afgelopen jaren stevig gecontroleerd op illegale migratie, veel vanuit Mexico. Dat heeft effect gehad, want door het strikte toezicht zijn steeds minder Mexicanen bereid te emigreren. De migratie is de afgelopen twee jaar met liefst 42 procent gedaald.

De economische crisis zal die trend alleen maar versterken. Westerse landen houden de grenzen dicht, omdat ze de eigen arbeiders eerst aan het werk willen helpen.

In Spanje bijvoorbeeld, waar de werkloosheid is opgelopen tot 12 procent, wordt een wet voorbereid die ervoor moet zorgen dat 87.000 arbeidsmigranten ’vrijwillig’ terugkeren naar huis. Als migranten hun werkvergunningen inleveren en beloven ten minste drie jaar weg te blijven, belooft de overheid hen 40.000 dollar.

De Ghanees De Boachie is voorlopig niet bereid terug te keren naar zijn thuisland. „Het is nu even slecht, maar ik verwacht dat de economie binnenkort wel weer aantrekt”, zegt hij.

„Bovendien wordt ook Ghana getroffen door de economische crisis waardoor het ook daar moeilijk is om werk te vinden. Zolang ik hier een baan heb, kan ik mijn ouders blijven verzorgen. Ik ben voor hen de enige inkomstenbron. Mijn vader was vroeger boer, maar hij kan dat werk fysiek niet meer aan. Mijn broers, die nog in Ghana wonen, hebben ook niet genoeg geld om mijn ouders te verzorgen. Ik voel het als mijn verplichting tegenover mijn ouders en God hen van geld te blijven voorzien.”