Zuid-Amerika verwerkt zijn verleden in films

Niet alleen Duitsland is bezig met de verwerking van een verleden van terreur (’Der Baader Meinhof Komplex’, ’Schattenwelt’), in diverse Zuid-Amerikaanse films duikt de dictatuur op. Op het Filmfestival in Rotterdam verrassen twee films met een meer metaforische kijk op de werking van de macht in Chili en Argentinië.

In ’Tony Manero’ belanden we in het geperverteerde Santiago van Augusto Pinochet en in de even immorele inborst van Raul Peralta. Deze sjacheraar van 52 heeft maar één passie en dat is Tony Manero, ofwel John Travolta in ’Saturday Night Fever’. We zien hem met tranen in zijn ogen in de bioscoop de dialogen in napraten en op zijn kamer de danspassen oefenen.

In zijn wens om de tv-wedstrijd ’Wie is de Chileense Tony Manero’ te winnen, pleegt hij drie moorden en poept hij op het witte kostuum van zijn concurrent. Hoe graag wil je winnen? De Chileense ’Manero’ koestert dezelfde dromen als zijn Amerikaanse idool maar regisseur Larrain geeft je geen enkele ruimte om met hem mee te dromen.

De psychopaat Peralta symboliseert de immoraliteit van een gewelddadig, op eigen belang gebaseerd regime. Het Santiago om hem heen is verlaten, af en toe hoor je gegil wat niet is thuis te brengen, de militairen die de orde moeten bewaken zijn zelf criminelen.

Niet minder scherp is de kritiek in de nieuwe film van de Argentijnse filmmaakster Lucrecia Martel. Vero is tandarts. Zij rijdt op weg naar huis iets of iemand aan. Ze rijdt door. Ze slaagt er niet in om het voorval af te schudden, maar weet ook niet te handelen.

Martel blijft met haar camera op de huid van deze vrouw die haar minnaar bezoekt, haar moeder, die zich laat kussen door vriendinnen, dochters, man. Het klassenverschil doemt op: bedienden zwermen om de vrouw heen. Haar afwezigheid wordt nauwelijks opgemerkt. Was ze altijd al zo passief? Als ze het voorval toch opbiecht aan haar man, schakelt deze haar broer en de minnaar in. En dan merkt de vrouw dat haar gangen rond het ongeluk zijn uitgewist.

Hoe kom je via een omweg tot de kern: de werking van de macht is in al die jaren niet veranderd. De Argentijnse actrice Maria Onetto is heel mooi als de geshockeerde Vero, die je nauwelijks een dader kunt noemen, en dat toch wordt.