Boerminnend

opinie Zo heel af en toe komt er een documentaire voorbij waarvan de kijker na afloop het gevoel heeft van iets bijzonders getuige te zijn geweest. Heel af en toe.

En dat is maar goed ook, dat het heel af en toe is. Een mens moet niet aldóór het gevoel hebben van iets bijzonders getuige te zijn geweest. Anders is op het laatst niks meer bijzonder. Nee, hoogte - en dieptepunten. Dat werkt het beste.

En nu was er dus zo’n hoogtepunt. We praten hier over de documentaire ’De boer die zou emigreren’, die maandagavond laat op Nederland 2 door de EO werd uitgezonden. De film is gemaakt door EO-Netwerk journalist Geertjan Lassche en was geselecteerd voor het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) dat in november vorig jaar overigens alweer de 21e verjaardag vierde.

Wie was die boer die zou emigreren? Dat was boer Heijmen Brouwer (toen 61). En waaróm zou ie emigreren: ,,Ik ben het hier spuugzat met al die regels, wetten en controles. Dat kinderachtige gedoe dat de ene helft van Nederland zonodig de andere helft moet controleren. Dat is gewoon te onnozel om los te lopen. Vanuit de lucht, vanuit de satelliet, je wordt overal bespied en gecontroleerd.”

Daarom dus.

Brouwer wilde naar Frankrijk, een land dat tenminste nog ’boerminnend’ is. Drie jaar lang volgen we Brouwer en zijn plannen om te vertrekken. Drie jaar lang in 85 minuten. We zagen hem glunderend vooruit dromen.

,,Als ik in Frankrijk ben, dan ben ik meteen een ander mens. Dan heb ik een andere stem, een andere kleur en een andere houding. Ik voel me dan twintig jaar beter. Niet jonger, beter.”

Of Heijmen Brouwer (,,Een boer is de schakel tussen de kosmos en de aarde”) ook een goeie boer was, waagde ik trouwens te betwijfelen. De inspectiedienst kreeg veel klachten binnen en was niet van zijn terrein af te slaan. Maar een goed méns was het zeker.

Dat merkte je aan alles. Zo was de 77-jarige blinde Hendrik op een dag vanuit een psychiatrische instelling bij Brouwer komen ’aanlopen’ en nooit meer weg gegaan. De normaalste zaak van de wereld voor onze held.

Mooi om te zien hoe de mannen samen hompen brood met stukken worst aten in de boerenkeuken. Die kleuren ook in de film. Excellent.

In het begin van de documentaire denk je nog even: zóu hij wel gaan? Mensen hadden wel eens tegen hem gezegd dat hij het veel eerder had moeten doen, maar zo zat het volgens Brouwer niet: ,,Nú is het de tijd. Al is het maar voor vijf jaar. Liever vijf goeie jaren dan twintig slechte.”

Hij ging inderdaad. Met zijn twintig jaar jongere vriendin, maar zonder Hendrik. Denk ik. Want de slotscène was wat vaag. Daarin zagen we Hendrik nog op Brouwer’s erf in Nederland rondstiefelen. Brouwer zelf zat in onze beleving ergens tussen Frankrijk en Nederland, tussen toekomst en verleden in.