Mannen bidden voor, de vrouwen erachter

Een stille revolutie in Turkije: vrouwen mogen in dezelfde ruimte verkeren als mannen voor het vrijdaggebed. Afgelopen week had Istanbul de primeur. Het gaat nog wat onwennig. Vrouwen hadden zich er meer van voorgesteld, mannen zijn sceptisch. „Hoe moet ik bidden als een vrouw naast me staat en een vrouw voor mij gaat bukken? Wat een onzin allemaal.”

Het is hen bij de begrafenissen wel gelukt om vooraan, bij de doodskist te staan en mee te bidden met de mannen.

Nu willen ze hetzelfde ook in de moskeeën verwezenlijken. Turkse vrouwen willen het vrijdaggebed niet meer thuis, maar in de moskee beleven. Het ministerie van geloofszaken is hen vorige week enigszins tegemoet gekomen. Ze mogen voortaan in de moskee bidden, mits ze niet tussen maar achter de mannen staan. De eerste vrijdag van ’gemengd bidden’ in Istanbul.

De Blauwe Moskee is ooit gebouwd om de uitdaging aan te gaan met de imposante christelijke Aya Sophia. De moslims wilden na de verovering van Istanbul laten zien dat ze net zo goed waren in het bouwen als de christenen. Anno 2009 is de Aya Sophia in islamitische handen een slecht onderhouden museum. Maar bij de moskee die tegenover de oude kerk staat is het een en al bedrijvigheid. Het loopt vol met honderden mannen die komen bidden.

In hun kielzog komen ook de vrouwen. Ze doen hun schoenen – hoge hakken, gewone hakken – uit, doen die in plastic tassen en nemen ze mee naar binnen. Het gebed is nog niet begonnen. De imam preekt dat een moslim die de islam niet aanprijst een zonde begaat.

De vrouwen lopen langs de mannen die gehurkt zitten en zich concentreren op het gebed van straks. Ze gaan naar de speciale ruimte die afgezonderd is van de rest van de moskee. Hun entree is geen reden voor onrust vandaag in de Blauwe Moskee.

Studente Merve Dincoz uit Duitsland, die deelneemt aan een uitwisselingsproject en in Istanbul woont, heeft het bericht gelezen over samen bidden en is daarom naar de Blauwe Moskee gekomen. Ze is teleurgesteld. „Ik dacht dat ik in die prachtige, grote ruimte zou bidden vandaag. Maar ik moest naar een afgezonderde zaal. Ik heb gebeden, maar had me er meer van voorgesteld.”

Ze gaat het nog een keer proberen, meldt ze, terwijl ze haar roze hoofddoek afdoet. „Misschien had ik naar de Nieuwe Moskee moeten gaan. Daar hebben ze misschien geen aparte ruimte voor vrouwen.”

Heeft ze dan geen moeite met de richtlijn van het ministerie dat vrouwen wel achter de mannen moeten staan bij het bidden?

„Ik heb erover gelezen. De argumentatie van het ministerie is dat moslims bukken bij het bidden en door bukkende vrouwen mannen waarschijnlijk niet op het gebed geconcentreerd zullen blijven. Ze hebben wel een punt”, zegt de rechtenstudente. Ze lacht op de vraag of bukkende mannen geen afleiding zullen zijn voor haar. „Mij halen ze niet uit mijn concentratie.” Ze beent naar de tram. Ze moet nog een tentamen doen vandaag.

De discussie over het feit dat een moskee het terrein is van de man en dat de vrouwen het niet meer pikken is niet nieuw in Turkije. In de lente van 2006 kwam het zelfs tot een heuse rel waar de Turkse politie aan te pas moest komen. Ze weerden vrouwen uit een moskee waar gemengd werd gebeden. In deze kleine moskee in het Aziatische deel van Istanbul kwamen mannen en vrouwen bij elkaar om naast elkaar te bidden. Vrouwen droegen ook geen hoofddoeken bij het bidden. Het ministerie van geloofszaken heeft toen een stokje gestoken voor deze ontwikkeling. Maar de aanhoudende kritiek heeft ervoor gezorgd dat de autoriteiten de vrouwen niet meer kunnen weren uit de moskee. Er is gekozen voor een middenweg.

Een bebaarde man van middelbare leeftijd komt uit de Nieuwe Moskee.

„Mannen en vrouwen samen bidden in de moskee?” Hij reageert erg verbaasd op de vraag. „Er waren zeker geen vrouwen die tijdens het bidden naast de mannen stonden in de Nieuwe Moskee. Ook niet achter ons. Ik zou zoiets niet dulden. Hoe moet ik bidden als een vrouw naast me staat en een vrouw voor mij gaat bukken? Wat een onzin allemaal.”

Het vrijdaggebed is afgelopen. De moskeeën lopen leeg, de grote Egyptische bazaar daarentegen loopt vol met duizenden klanten. De jonge, geblondeerde Esma die op zoek is naar de beste kruiden is niet naar de moskee gegaan vandaag. Ze was misschien wel gegaan als ze in de moskee kon gaan staan waar ze wilde. Ze zegt: „In Mekka staan vrouwen en mannen ook samen te bidden. Ik snap niet waarom het in de moskee niet kan.”