Frankrijk hoort er weer helemaal bij

De Franse Assemblée Nationale stemt vandaag in met een historisch besluit: Frankrijk wordt weer helemaal lid van de Navo. De zo gekoesterde uitzonderingspositie die sinds 1966 gold, had toch al steeds minder betekenis.

Frankrijk is 43 jaar een buitenbeentje bij de Navo geweest. Daar komt vandaag een eind aan. De Assemblée Nationale, de nationale vergadering, praat over het besluit van president Nicolas Sarkozy om Frankrijk weer volledig lid van de Navo te laten worden.

Nu doet Frankrijk op politiek niveau wel mee, maar het maakt geen deel uit van het militaire commando. Dat is een groot nadeel als je wel aan alle operaties deelneemt, aldus Sarkozy: „Wie er niet bij is, heeft het nakijken als belangrijke besluiten worden genomen.”

Spannend zal het in de Assemblée niet worden. De centrum-rechtse partij van Sarkozy regeert met een ruime meerderheid. Bovendien heeft de regering er een vertrouwensstem van gemaakt, om de tegenstanders binnen de eigen partij mee te krijgen. Goed nieuws voor Sarkozy is dat de publieke opinie volgens peilingen in meerderheid vóór de terugkeer is. Niets staat dan ook een feestelijk welkom van de Franse delegatie op de aanstaande Navo-top op 3 en 4 april in in de weg. Die moet plaatsvinden in Kehl (Duitsland) en Straatsburg (Frankrijk). Het bondgenootschap bestaat dan zestig jaar.

Toch is de kritiek nog niet verstomd. Frankrijk gooit kostbare manoeuvreerruimte en daarmee een deel van zijn identiteit te grabbel, zo waarschuwt bijvoorbeeld ex-premier Dominique de Villepin.

Villepin, die zijn finest hour beleefde toen hij zich in 2003 in de vergaderzaal van de VN verzette tegen de oorlog tegen Irak, weet als geen ander waar hij over praat, suggereerde hij: „Ik kan me nog maar al te goed herinneren hoe groot de druk van de Amerikanen kan zijn als zij menen dat hun veiligheid in het geding is.”

Villepin kreeg veel bijval. Ironisch genoeg van de politieke erfgenamen van degenen die destijds, in februari 1966, juist bezwaar maakten tegen het verlaten van het militaire commando. De stap van toenmalig president Charles de Gaulle (zie kader) werd door zijn rivaal François Mitterrand omschreven als ’kleinburgerlijk verzet op wereldschaal’. Nu roepen socialisten, communisten, extreem-rechts en de middenpartij Modem om het hardst dat Frankrijk afdaalt tot de rang van een ’soort Groot-Brittannië’, waarmee zij de status van een deerniswekkende vazal bedoelen.

Maar Frankrijk levert zich niet uit aan Washington, bezweert Sarkozy. „Wie zegt dat onze onafhankelijkheid op het spel staat, misleidt de Fransen. Volledige toetreding zal onze onafhankelijkheid alleen maar vergroten”, zei hij vorige week tijdens een bezoek aan de militaire academie in Parijs. Bij die gelegenheid maakte hij ook korte metten met de ’de leugen’ dat Frankrijk in 2003 verplicht zou zijn geweest mee te doen aan de inval in Irak als het toen deel uit had gemaakt van het Navo commando. Duitsland, het land dat in historisch en militair opzicht het meest in de Navo geïntegreerde land is, was radicaal tegen.

Bovendien, benadrukte de president, blijft de force de frappe, de eigen atoommacht, buiten de Navo.

Op zichzelf komt de terugkeer in de commandostructuur niet neer op een gelijkschakeling. Amerikaanse druk of niet, voor besluiten is in de Navo unanimiteit vereist.

Daar komt bij dat de Franse uitzonderingspositie weliswaar een belangrijk symbool is – het is zelfs medebepalend voor de manier waarop Fransen zichzelf zien – maar dat het in de praktijk veel aan betekenis verloren heeft.

De Navo van nu is iets heel anders dan de Navo van de Koude Oorlog, toen de Russen buiten de deur gehouden moesten worden. De Gaulle brak uit het strakke bipolaire keurslijf om een derde weg mogelijk te maken tussen de VS en de Sovjet-Unie. Frankrijk moest een brug vormen tussen Washington en de rest van de wereld. Na de val van de muur ging het bondgenootschap op zoek naar een nieuw doel, een nieuwe strategie. Veel voormalige Warschaupactlanden horen er nu bij en Frankrijk doet mee aan alle missies in Bosnië, Kosovo, en Afghanistan. Frankrijk is nu, gemeten naar de bijdrage in geld en manschappen, het op drie na grootste Navoland.

Tegen deze achtergrond bezien neemt de betekenis van de terugkeer als historisch moment af, relativeren de voorstanders. Het is eigenlijk het eindpunt van een ontwikkeling die al veel eerder begon. Sarkozy’s voorganger Jacques Chirac opende in 1995 de onderhandelingen over de ’normalisering van de positie van Frankrijk in de Navo’. Daarvoor verkende Mitterand al de mogelijkheden van een volledig lidmaatschap.

Verder hoopt Sarkozy het wantrouwen weg te nemen door te wijzen op de belangrijke strategische posten die Franse militairen krijgen. Bovendien zal Europa binnen de Navo sterker worden en de Europese samenwerking op het gebied van defensie er beter van worden, belooft hij.