Onwetende paus erger dan rechtse

Heftige reacties volgden op de paus’ rehabilitatie van de antisemiet Williamson. Maar van een massale uittocht van katholieken is geen sprake.

Het is niet voor het eerst dat een pauselijke beslissing op weerstand stuit, maar dit keer is de verbijstering groter dan de boosheid. Hoe kan paus Benedictus een man als Williamson weer opnemen in de kerk? Een man die glashard de holocaust ontkent.

Het is aan de gewone kerkganger niet uit te leggen. Williamson mag in de rooms-katholieke kerk brood en wijn ontvangen, maar een vrome, brave gelovige die gescheiden is en een nieuwe geliefde heeft, officieel niet.

Dat bisschop Williamson de kerk is uitgezet in 1988 had niets te maken met zijn opvattingen (zie kader). Dat hij nu weer is toegelaten dus ook niet, maar daarmee laten boze gelovigen en de boze joodse gemeenschap zich niet sussen. Dat zijn rationele overwegingen, die niet werken in een kerk waarin het gevoel, traditie en rituelen belangrijk zijn. Dat weet paus Benedictus natuurlijk ook.

Wat is er misgegaan? Wist de paus niet wie hij met Williamson in huis haalde, of wist hij het wel en is hij bereid geweest deze prijs te betalen. En zo ja, met welk doel dan?

Het lijkt te simpel om alles te verklaren met de term verrechtsing. Katholieke analytici die paus Benedictus wat beter kennen, houden het erop dat die niet op de hoogte is geweest van abjecte opvattingen van Williamson.

Vanaf de eerste dag dat hij paus is, heeft Benedictus XVI zich ingezet voor de dialoog binnen en buiten de kerk, met joden, moslims en orthodoxen. Daar past geen harde lijn bij.

De progressieve theoloog Hans Küng, die de paus goed kent, sprak al snel van onwetendheid en niet van welbewust rechtsaf slaan. Küng schetst de paus in de Italiaanse krant La Repubblica als een geleerde die te weinig contact heeft met het leven buiten het Vaticaan.

Ook het Vaticaan zelf gaf, bij monde van kardinaal Castrillion Hoyos, aan dat er sprake was van onwetendheid.

Mocht dit inderdaad zo zijn, dan is dat een ernstige zaak. Als de 81-jarige paus Benedictus de consequenties van zijn besluiten niet goed kan overzien en deze dus niet goed voorbereid heeft, zou dat betekenen dat hij de regie kwijt is. Dat is veel ernstiger dan dat hij welbewust de traditionalisten voorrang geeft. Bij een paus zonder regie hebben mensen als Williamson ruimte om de rest de kerk uit te werken.

Voor de Nijmeegse theoloog Jean-Pierre Wils was het te veel en te erg. Toen Williamson de kerk binnenstapte, stapte hij eruit.

Maar Wils kreeg nauwelijks navolgers. Het aartsbisdom Utrecht had vorige week twee meldingen van gelovigen die zich wilden laten uitschrijven, één meer dan gebruikelijk. Bisdom Roermond had er een stuk of vijf. Wel kwamen er, volgens woordvoerders van de bisdommen, veel mails binnen van katholieken die hun emoties kwijt moesten.

Theoloog Hans Küng blijft bij de kerk. Ook Edward Schillebeeckx (94), briljant theoloog , heeft nooit de kerk verlaten ondanks dat hij drie keer voor commissies in Rome moest verschijnen om zich te verantwoorden. Volgens het Vaticaan was hij te progressief. Schillebeeckx bleef binnen de kerk, om de gelovigen die ook bleven, te steunen. Hij wilde graag mede bepalen wat katholiek is en dat kon alleen als hij in de kerk bleef.