’Willem V was meer dan een boemelaar’

Edwin van Meerkerk (1972) is docent cultuurgeschiedenis en kunstbeleid aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

’Dit boek maakt deel uit van een serie waarin alle Oranjes via een dubbelbiografie aan bod komen, tot en met Willem-Alexander en Máxima. Toen de uitgeverij mij benaderde, waren vrijwel alle opties nog open. Ik had dus de vrije keuze, maar heb geen seconde getwijfeld: van alle stadhouders is in mijn ogen Willem V het interessantst, het veelzijdigst, met het meest open verhaal. En Wilhelmina is een van de belangrijkste figuren in Nederland uit de achttiende eeuw. Van haar is al eens een biografie geschreven, begin vorige eeuw, van de hand van de feministe Johanna Naber, maar dat is een hagiografie. Er is al wel een serieuze biografie van haar in voorbereiding.

Van Willem V is nog nooit een biografie verschenen, wat ik heel vreemd vind. Voordeel is wel dat ik niet in discussie hoefde te gaan met een vorige biograaf. Willem V was de langst regerende stadhouder en dat in een roerige tijd, eind achttiende eeuw: de patriotten zorgden voor onrust, in Frankrijk brak de revolutie uit, de VS werden onafhankelijk. Er was voortdurend felle kritiek op hem, waar hij niet goed mee overweg kon. Al met al een fascinerende figuur.

Wilhelmina was ook een boeiende persoon. Een krachtige vrouw, met een duidelijk politiek profiel - ik had soms moeite om van haar niet de hoofdfiguur te maken. Ze is natuurlijk vooral bekend van haar aanhouding door opstandige patriotten bij Goejanverwellesluis, toen toonde ze zich heel krachtdadig. Zo is het beeld: Wilhelmina de dominante Pruisische prinses, en Willem de bolle boemelaar.

Waar is inderdaad dat Willem geen adonis was, hij was klein en gezet, had bolle wangen en een terugwijkende kin. Hij had wel eens een paar slokjes te veel op. Maar die negatieve verhalen over hem kwamen waarschijnlijk allemaal uit een klein aantal bronnen; de regenten uit die tijd, dat waren roddeltantes, hoor. Dat hij een schuinsmarcheerder zou zijn, is terug te brengen tot één affaire, die er waarschijnlijk nooit geweest is. Hij was het slachtoffer van roddel en achterklap. En ook van satire: in zijn tijd kwam de pers sterk op, er waren steeds vaker spotprenten, en Willem was een dankbaar object.

Hij werd in het purper geboren, voorbestemd om stadhouder te worden. Op papier was hij ontzettend sterk, maar in de praktijk viel dat tegen. In de wieg werd er bij wijze van spreken al aan z’n poten gezaagd. Hij bemoeide zich niet graag met het wapengekletter, plaatste zich ook niet aan het hoofd van de troepen. Hij ging liever vissen, een boek lezen; hij was een studeerkamerfiguur, allesbehalve een leider.

Als ik met één van de twee een uurtje mocht praten, zou ik voor Wilhelmina kiezen. Ik zou het met haar willen hebben over haar rol als vrouw. Zij kon zich door haar functie moeilijk manifesteren als feministe. Maar ze staat wel symbool voor een opkomend vrouwelijk zelfbewustzijn. Bescheiden maar toch ook ambitieus. Tijdens mijn onderzoek heb ik steeds meer respect voor haar gekregen. ’