Dankzij Indiaanse stemmen viert Morales ’einde koloniaal Bolivia’

Bolivia is voortaan socialistisch en Indiaans. Maar Evo Morales zal er niet van kunnen genieten als hij de ’blanke’ provincies niet paait.

In La Paz werd zondagavond onder aanmoediging van president Evo Morales feestgevierd. Het volk had de nieuwe grondwet goedgekeurd. Die geeft Indianen als hij speciale rechten en voorziet de staat van een socialistische grondslag.

In Santa Cruz werd ook feestgevierd. Die stad is hoofdstad van de gelijknamige provincie. En net als in drie naburige provincies had het volk van Santa Cruz de grondwet afgewezen.

Formeel maakt het niets uit waar de voor- en tegenstemmers over de grondwet precies wonen. Volgens de stembuspeilingen heeft ongeveer 60 procent van de Bolivianen voor gestemd, en daarmee is de grondwet aangenomen. Geluiden dat er eigenlijk in elke staat een meerderheid zou moeten zijn, hoor je alleen in de staten die tegen waren.

Die staten worden samen de ’halve maan’ genoemd, naar de figuur die ze samen vormen op de kaart van Bolivia. Dat ze bij elkaar in de buurt liggen, is niet toevallig. Daar in het oosten is Bolivia laag, relatief vlak, voorzien van goede landbouwgrond, olie en gas. De bevolking ervan, met zowel Indiaanse als Europese voorouders, had het tot drie jaar geleden in Bolivia voor het zeggen. Toen won Evo Morales, Indiaan en coca-teler uit de provincie Cochabamba, de presidentsverkiezingen met steun van de Indiaanse meerderheid van het land, die voornamelijk in het hooggelegen westen woont.

Sindsdien bouwt Morales aan het nieuwe Bolivia, en na het winnen van het referendum over de grondwet stuurde hij daarvan het geboortebericht de wereld in: „Hier eindigt het koloniale verleden. Hier eindigt het neoliberalisme. Hier eindigt de heerschappij van het grootgrondbezit. Wij besturen en regeren zoals het volk van Bolivia het ons vraagt.”

Daarbij gaat hij uit van de in een democratie nu eenmaal noodzakelijke fictie dat ’het volk’ met één stem spreekt. Dat doet het in de praktijk zelden, en ook in het Bolivia van Morales is dat niet het geval. Er bestaat een groot probleem, omdat de voorstanders bij elkaar wonen, en de tegenstanders ergens anders.

In de Indiaanse gebieden hebben drie op de vier voor de Grondwet gestemd. Die verleent die 36 Indianenvolken ’zelfbeschikking binnen Bolivia’. Voortaan moet elke provincie één Indianentaal als officiële taal hebben naast het Spaans. Voor de geliefde, internationaal beruchte cocaplant eist het document respect.

In de ’halve maan’ heeft driekwart van de bevolking juist tegen gestemd. Onder dat andere kwart bevinden zich weer veel Indianen. Die wonen daar ook, buiten de steden.

Tijdens het schrijven van de nieuwe grondwet – door een speciaal Congres waar de oppositie uiteindelijk wegbleef – eisten de rijke oostelijke provincies vergaande autonomie en zeggenschap over hun grondstoffen. Bij onlusten rond referenda die ze organiseerden om die eis kracht bij te zetten, vielen doden.

In vergelijking daarmee was het de afgelopen tijd kalm. Maar met het aannemen van zijn grondwet heeft Morales de buit nog niet binnen. Er komen verkiezingen, waarbij hij weer kandidaat mag zijn.

Hij zal dat ongetwijfeld willen. Maar als hij een gelukkige tweede ambtstermijn wil, dan zal hij, juist vanuit zijn sterke positie, iets moeten doen aan de breed gevoelde onvrede van de ’halve maan’ met de nieuwe machtsverhoudingen. Anders was het referendum niet het begin van een nieuw Bolivia, maar het begin van het einde.